MOLDIR ALEM

2012-01-03T00:53:00.000-08:00

KAZAK BASINININ TARİHİ
Kazak basınının ilk göz ağrısı 1870-1883 yılları arasında Taşkent şehrinde yayınlanmış “Türkistan Vilayeti Gazetesi’dir.” Gazete, Türkistan valiliğinin resmi yayın organı “Turkestanskiye Vedomosti” gazetesinin eki şeklinde ilk defa Kazakça olarak yayımlanmıştır. “Türkistan Vilayeti Gazetesi” kendi sayfalarında Rus Çarı ve genelkurmayının emir ve kararları dışında 13 sene boyunca, iki dilde Kazakların tarihi, iktisadi hayatı, sözlü edebiyatı, milli adetlerini yansıtan çok sayıda makalelere yer vermiştir. Gazetenin genel yayın yönetmenliğini ilk zamanlar Şahmardan İbragimov, daha sonra ise Çanışev yürütmüştür.

Bu gazeteden sonra 1888-1902 yıllarında Omsk şehrinde Kazakça ve Rusça “Bozkır Vilayeti Gazetesi” yayınlanmıştır ve Akmola, Semey, Yedisu vilayetlerini içine alan Bozkır valiliğinin resmi yayın organı olmuştur.

Yukarıda bahsettiğimiz “Türkistan Vilayeti Gazetesi” ve “Bozkır Vilayeti Gazetesi”, Kazak halkının milli çıkarlarının, milli kültürünün propagandasını yaptığı gerekçesiyle sonraki yıllarda yayınlanamamıştır. Bu gazeteleri Rus Çarlığı kendi emir ve kararlarını yerel halkın dilinde yayınlayarak, hayata geçirebilmek ve böylece istilacı politikasını propagandasını yaparak halkı kendi istekleri doğrultusunda kolayca yönetebilmenin aracı olarak kullanmak istemişlerdi. Ancak madalyonun diğer yüzü de vardı. Kurnaz siyaset izleyen Çar hükümeti, farkında olmadan bu gazeteler sayesinde Kazak halkının eğitim ve kültürünün, basınının gelişmesine katkıda bulunmuştur.

Bu sayedendir ki, kapanan gazetelerin yerine eğitime susayan Kazak aydınları değişik şehirlerde kendi dergi ve gazetelerini yayınlamaya başlamışlardır.

1905 yılında Ufa şehrinde “Galya” medresesinin Kazak öğrencileri “Turmus” (Hayat) isimli el yazması dergi yayınlamışlardı. Onun sadece bir sayısı elden kopya edilerek, birkaç nüshası dağıtılmıştır. Dergide halkı medeniyet öğrenmeye çağıran ve Kazakların günlük hayatı hakkında bilgiler veren makaleler yer almıştır. Bu makaleleri yazan ve çoğaltarak dağıtan şahıs, ünlü şair Makış Kaltayev idi. 1907”de Petersburg şehrindeki Tatarların “Ulfat” gazetesine ek olarak Kazakça “Serke” gazetesi yayınlanmaya başlamıştır. Yayına hazırlayanlardan biri Alaş liderlerinden Mirjakıp Dulatov idi. Çarlık Rusyası o sene, Kazaklar ve diğer azınlık milletleri barbar diye adlandırarak, seçilme haklarını elinden almıştı. Çarlık hükümeti sırf bu meseleyi ele aldığı için gazeteyi kapatmaya karar verdi. İlk milli, siyasi, sosyal ve edebi “Kazak” gazetesi 1913 yılının başından 1918 yılının sonuna kadar Orınbor (Orenburg) şehrinde haftada bir defa, 1915 yılından başlayarak da haftada iki defa basılmıştır. Toplam 264 sayı yayınlanmıştır. Genel yayın yönetmeni, günümüzde Kazak halkının üstadı olarak bilinen ulu şair Ahmet Baytursunov, yardımcısı Mirjakıp Dulatov, yayınlayan ise Mustafa Orazayev idi. Gazete, son iki senesinde kendi basım evinde basılmıştır. Gazetede 20. yüzyılın başındaki Kazak halkının siyasi-toplumsal hayatının en önemli meseleleri, iktisadi durumu, diğer halklarla münasebeti, eğitim, edebiyat ve kültür, örf-adetleri, tarihi ve şeceresini konu alan makaleler yayınlanmıştır.
Kazak halkının ilk sosyal-siyasi, edebi-kültürel dergisi “Aykap” 1911 yılının başından 1915 yılının sonuna kadar Tomsk şehrinde ayda bir defa, daha sonra ayda iki defa yayınlanmıştır. Toplam 88 sayı yayınlanan bu derginin genel yayın yönetmeni büyük gazeteci, şair, edebiyat araştırıcısı Muhamedjan Seralin idi. Dergi, eğitimci demokratik bir yol izlemiştir. Bu dergiyi yayınlamak için akraba Tatar milletinin aydın insanları maddi ve manevi olarak yardım etmişlerdir.
“Aykap” dergisi ayrıca milli tarih ve kültür araştırmaları hakkındaki makalelere de yer vermiştir. Derginin adı da “Ay, kap!” diye Kazakça pişmanlık manasını veren kelimelerden oluşmaktadır. Bu, “Ah, yazık! Baklalarının arkasında kaldık!” şeklindeki pişmanlığı bildirmektedir. Yani, derginin maksadı, kültürden, eğitimden arkada kalmanın yerinin doldurmak olmuştur. “Kazakistan” gazetesi ise 1911 yılından 1913 yılına kadar Orda şehrinde, daha sonra Oral şehrinde basılmıştır. Genel yayın yönetmeni Eleusin Buyrin idi. Gazete demokratik bir çizgi izliyordu ve onun yayınlanmasında ünlü şair Şengerey Bökeyev büyük katkıda bulunmuştur. “Kazakistan” gazetesi bazı meseleler konusunda “Aykap” dergisiyle fikir tartışmaları yapıyordu. Genel olarak, eğitim, sanat, ilim, kültür, kooperatif kurma konuları içeren makaleler yayınlamaktaydı.

“Aykap” dergisi kapatıldığı zaman yayınlanmaya başlayan “Sadak” dergisini, 1915-1918 yıllar arasında Ufa’daki “Galya” medresesinde öğrenim gören Kazak öğrencileri hazırlıyordu. İlk kurucusu ve yayıncısı, daha sonra Kazak edebiyatında büyük bir yere sahip olacak olan yazar, Beyimbet Maylin’dir. Ondan sonra gazeteci, drama yazarı Jiyengali Tilepbergenov devam ettirmiştir. Onlar, “Sadak” dergisinin yayıncısı olarak Kazak Derneği’ni göstermiştir. Bu derneğin bir üyesi de Magjan Jumabayev idi. Derginin maksadı, eğitimli, kabiliyetli gençleri edebiyata çekmek, edebiyatın eğitim alanında rolünü güçlendirmek, milli ve hayati önemini vurgulamak, gençlerin milletinin önündeki sorumluluğunu hissettirmekti. “Sadak” dergisi, medresede okuyan Kazak gençlere yol yordam gösterip, onların ilme yönelmelerinde büyük rol oynadı. Derginin sayfalarında kabiliyetli Kazak gençlerinin kaleminden çıkan kısa hikâyeler, romanlar, eleştirel makaleler, gibi sözlü edebiyatın örnekleri yayınlanmıştır. Abay’ın birkaç özlü sözleri ve bazı şiirleri, Mağjan Jumabayev’in şiirleri yayınlanmıştır. “Sadak” bu devirde yayınlanan “Kazak” gazetesinin etkisiyle kültür ve eğitim konusuna ağırlık veren yayın politikası izlemiştir. Bazı kaynaklara göre, “Galya” medresesinin Kazak öğrencileri bu zamanda “Birlik Tuğu” (Birlik Bayrağı) “Sarıarka”, “Uran” (Slogan), “Alaş” gibi milli düşüncedeki gazeteleri de okuyorlardı.

1916-1918 yıllarında Omsk şehrinde “Balapan” (Yavru) isimli el yazması dergi yayınlanıyordu. Bu dergiye yayına hazırlayan milli kültür, sanat, edebiyat eserlerini yayınlayarak Kazak gençlerinin milli duygularını uyandırmayı kendisine maksat edinen “Birlik” derneği olup, genel yayın yönetmeni K. Kemengerulu’ydu. Gazete çalışanları S. Saduakasov ve M. Jumabayev’in yazdığına göre, “Balapan” dergisi, “sadece edebi eserleri yayınlıyordu.”

“Sadak” ve “Balapan” dergilerinin yayını durdurulduktan sonra Semey’de 1918’de ilmi- edebi, iktisadi meseleleri ele alan “Abay” dergisi yayınlanmaya başladı. Onun genel yayın yönetmeni Jüsüpek Aymautov, genel sekreteri ise Muhtar Auezov idi. İkisi de sonraki dönemlerde Kazak halkının büyük yazarları arasında yerlerini almışlardır. Dergi, Abay’ın eserlerindeki nasihatlerden yola çıkarak, Kazak halkının edebiyatı ve kültürü, sanatı ve tarihi hakkında meseleleri ele almıştır. “Jas Türk” (Genç Türk) takma adıyla J. Aymauotov’un makaleleri, M. Jumabayev’in şiirleri yayınlanmıştır. “Abay” dergisinde M. Auezov, kadın eşitliği, eğitim konularını aydınlatan birkaç makale yayınlamıştır. “Abay” dergisi, günümüzde de Semey şehrinde ayda bir defa yayınlanmaya devam etmektedir. Bu dergide genelde Abay, Şakerim, Auezov gibi aydınların edebi yönlerini araştırmaya yönelik makaleler ve edebiyat meseleleri hakkında materyaller yayınlanmaktadır.

Mustafa Çokay, 1917-1918 yıllarında Taşkent”te haftalık “Birlik Bayrağı” gazetesini yayınlamıştır. Onun yanı sıra derginin yayına hazırlanmasında S. Kojanov ile K. Bolganbayev de görev almışlardır. Gazete, Şubat devriminden sonra toplumsal-siyasi durum ile halkın sosyo-ekonomik durumu hakkında haberler yayınlamanın yanında, Türk dilli halkları bağımsızlık için savaşta birleşmeye çağırmıştır. Dergi, Kazakların dışında Kırgız, Özbek, Tatar Türklerinin arasında da iyi bilinmekteydi. Ağustos 1917’de Türkistan Kazak- Kırgız Kurultayı’nda “Yeni yayınlanmaya başlayan “Birlik Bayrağı” gazetesinde bütün Kazak- Kırgızlar birleşsin” şeklinde yazılar yayınlanması için bir karar alınmıştır. Gazetede yayınlanan makalelerin başlıklarına göz atacak olursak, “Türkistan Özerk Muhtarlığı”, “Bağımsızlık ve Özerk Cumhuriyet”, “Kokand şehrinde geçen umumi Müslüman Kurultayı’nın kararları”, “Kim dost, kim düşman”, “Kazak halkının düşmanları”, “Kendi aramızdaki Bolşevikleşmişlere”, “Üstü başı kan kokuyor”, “Kokand soykırımı” şeklinde oluğunu görürüz. Bu sivri dilli gazetenin yaygınlaşmasından korkan Sovyet hükümeti aradan uzun bir zaman geçmeden bu gazetenin yayın hayatına da son vermiştir.

1916-1917 yıllarında Taşkent’te haftalık “Alaş” gazetesi yayınlanmaktaydı ve yayıncıları ve genel yönetmeni Kölbay- Meryam Tögisiovlar idi. 1917-1918 yıllarında Semey şehrinde “Sarıarka” gazetesi çıkarılmaktaydı. Yayıncıları Halel Gabbasov ve Rayımcan Marsekov’du. Bu gazete Alaş Partisi’nin yayın organı olarak yayınlanmaktaydı.

Kazakistan’da Bolşevikler iktidarı tamamen ele geçirdikten sonraki günlerde, özgür düşünce ve milli duygularla hareket eden dergi ve gazeteler kapatılmasını müteakip, 1920’de halk içinde lider olarak bilinen Alihan Bökeyhanov iş arkadaşlarına “çocuklara ders vermezsek, Kazak dilinde kitaplar yazmazsak, gazete ve dergilere makaleler yazarak Alaş’a hizmet etmezsek, geleceği açılan yollar bizim için kapalıdır.” demiştir.

Böylece, Alaşorda Partisi ve Alaşorda Hükümetini kuran halk liderleri, 1920’nin 18 Nisanı’nda “Jana Öris” gazetesini çıkarmaya başlamış, daha sonra gazetenin adı “Akjol” (Ak yol) olarak değiştirilmiştir. “Jana Öris” gazetesinde Kazak yazarları ve şairlerinin eserleri dışında Kırgızların ünlü şairleri arasında yerini alacak olan henüz 21 yaşındaki Kasım Tınıstanov’un ilk şiirleri de yayınlanmıştır. Alaş çalışanları ve Kazak aydınları tam bu günlerde 1922’de Taşkent’te “Talap” isimli kültür derneğini kurmuştur. Bu derneğe Halel Dosmuhammedulu başkanlık etmiş, dernek üyelerinden M. Tınışbayulu, M. Jumabayev, M. Auezovlarla birlikte Kırgız halkının o yıllardaki önde gelen siyasetçilerinden, Kırgız alfabesi ve gramerinin yazarı Kasım Tınıstanov da birçok önemli işlere imza atmıştır.

Aynı devirde Alihan Bökeyhanov, Ahmet Baytursunulu, Magjan Jumabayev gayri resmi “Alka” isimli yazar derneği kurma çalışmalarına başlamışlar ve derneği 1924’de Moskova şehrinde kurarak, programını kamuoyu ile paylaşmışlardır. Bu belgede: “Kazak edebiyatı, yol ayrımında bulunmaktadır. Arkasında bir yol; önünde bin yol vardır. Bin yol içinde ise, çöle sapanı, gitse gelinmeyecek, gelse görülmeyecek olanı vardır. Kazak edebiyatını bu bin yolun ortasında ne yapacağını şaşırmış halde bekleten en büyük faktör ise bozulan ekonomik hayattır.” gibi sözler yer almıştır. Bu edebi program Stalin’in sıkıyönetimi hüküm sürmeye başladığı günlerde siyasi delil olarak kullanılıp, Kazak edebiyatına bir daha gelmeyecek kadar güçlü edebi şahsiyetler olan Alihan, Ahmet, Mirjakıp, Magjan gibi üstatların “Halk düşmanı” ilan edilerek idam cezası almalarına sebep olmuştur.

Bundan başka türlü gazeteler ve dergiler de yayınlanmıştır. 1921’de Taşkent’te “Kızıl Kazakistan (daha sonra “Komunist Kazakistan”, şimdiki Akikat) dergisi yayınlanmıştır. M. Auezov’un ilk hikâyesi olan “Kurgansızın günü” 1921 yılında bu dergide yayınlanmıştır. İlk yayın yönetmeni A. Asılbekov idi. 1923’de Moskova’da “Temirkazık” (Kutup Yıldızı- yayın yönetmeni N. Törekulov), 1924’de Taşkent’te “Sana” dergisi (yayın yönetmeni, Halel Dosmuhanbetov), 1922’de Taşkent’te edebiyat dergisi “Şolpan”, 1925’de Semey şehrinde “Tan” dergisi çıkıyordu. “Şolpan” (Çoban Yıldızı) Magjan’ın, “Tan” dergisi ise, Muhtar Auezov ve Jüsüpbek Aymauıtov”un başkanlıkları ile yayınlanmıştır. Şimdiki kültür edebiyat alanında yayınlanmakta olan “Juldız” dergisi bu iki derginin (“Şolpan” ve “ Tan” dergilerinin) mirasçısıdır.
Değişik yıllarda “Yeni Edebiyat” (1928-1932), “Edebiyat Meydanı” (1932- 38), “Edebiyat ve Sanat” (1939-41), (1945-56), “Savaş” (1944- 45) isimleriyle yayınlanmıştır. İkinci Dünya Savaşı’nın devam ettiği yıllarda ve savaştan sonraki yıllarda kapatıldığı da olmuştur. Kapatılan dergi 1957’nin başından itibaren “Juldız” ismiyle yeniden yayınlanmaya başlamıştır.
1926’larda bizim topraklarda kazakça ve rusça 12 tane periyodik basının olduğu söyleniyor.
1941-1945 2. Dünya şavaşı yıllarında «Otan üşin», «Dabıl»(Kazakça), «Kızıl asker akikati»(Kazakça), «Jaudı jouyğa», «Suvorovşı», «Maydan pravdası», «Otandı korğauda», «Otan küzetinde» (Kazakça), «Sovyet jauıngeri», «Otan namısı üşin»(Kazakça), «Jauga karsı attan»(Kazakça), «Kızıl Armiya»(1944, Kazakça), «Maydan akikatı»(1944, Kazakça), «Otan üşin alğa»(Kazakça), «Otan uşin urıska»(Kazakça), «Frunzeşi»(Kazakça) gazeteleri yayınlandı.

1950’lerde 65 tane periyodik basının mevcut olduğu söyleniyorsa,
1971 yılında 74 gazete, 25 dergi, 2 haber ajansı yayın hayatını sürdürmüş. Periyodik basının yıllık tirajı 45,5 mln. Kazakistan’ın ilk telgraf ajansı KazTAG 1921 yılında haber dağıtmaya başladı. İlk radyoprogramları 1923 yılında yayın hayatına başladı. 1972 yılında günlük ortalama haber dağıtım boyutu 5 devlet ve 17 bölge programları ile 64 saat oldu.1958’de ilk radyo yayını çalışmaya başladı. 1972’de televizyonun bütün devlet genelinde ortalama boyutu 192 saatı geçti.

Bağımsızlığı ilan ettikten sonraki dönemdeki Kazak basınındaki gelişmeler.

Kazakistan’ın 16 Aralık 1991’de bağımsızlığını ilan etmesi ile başlayan yaklaşık 20 yıllık bağımsızlık döneminde kalkınma ve demokratikleşme yolunda önemli adımlar attığı görülmektedir. Kazakistan, bağımsızlık sonrası yeniden yapılanma sürecinde ulusal reformlarını sürdürmeye çalışırken bir yandan da geçmişin etkilerini yaşamaya devam etmektedir. Kazakistan’da kitle iletişim alanında gerçekleştirilen yasal düzenlemeler, sansürün kaldırılması, özel basın yayın organlarına izin verilmesi, radyo ve televizyon alanında görülen dinamizm, program üretimindeki çeşitlilik, ülke bütününde kitle iletişimiyle ilgili potansiyel ve teknik alandaki gelişmeler umut vericidir. Ancak bağımsızlığın üstünden geçen yirmi yıl boyunca medyada tekelleşme eğilimleri giderek artış göstermiştir. Özellikle siyasi çevrelere yakın kişilerin medya üzerindeki etkisi ve kontrolü bağımsız bir basının gelişimi önündeki en büyük engel olarak dikkat çekmektedir.
Yazılı basın genel olarak değerlendirildiğinde yıllar içinde yazılı basın yayınlarında bir düşüş görülmektedir. Ocak 1998 rakamlarına bakıldığında gazete ve dergi sayısı 1625 iken, Temmuz 2001 de Kazakistan Kültür ve Enformasyon Bakanlığı yazılı basın (gazete ve dergi) toplam sayısının 1258 (Kazakhstan Press, 2001) olduğunu açıklamıştır. Ülke genelinde yayınlanan gazetelerin önemli bir bölümü Rusca yayınlanmakta olup tirajları genelde Kazak dilinde yayınlananlardan daha yüksektir. Genel nüfus dağılımına bakıldığında Kazaklara göre Rusların özellikle büyük şehirlerde ve sanayileşmenin yoğun olduğu bölgelerde daha etkin olduğu görülmektedir (Çarıkçı, 2001). Günümüzde 1000 civarında basılı yayın (dergi ve gazete) mevcuttur. Ayrıca ülke genelinde nüfusun yaklaşık %6’sını Ukraynalıların oluşturduğu ve Kazakların da büyük bölümünün Rusca konuştuğu dikkate alınırsa gazete dillerindeki farklılaşma ve tiraj farkı anlaşılabilir.
Kazakistan’ın bağımsızlığının ilk on yıllık döneminde Rusca yayınlanan gazetelerden yüksek tiraja ulaşan Konsomalskaykaya Pravda olmuştur. Kazak dilinde yayınlanan gazeteler arasında ise Karavan, Kazakhanskaya Pravda, Vechernii Almatı, The Glombus Vremya sayılabilir. Gazetelerin ülkenin bağımsızlığının ilk on yıllık döneminde %80 oranında devlet desteği aldığı, Kazak Türkçesi ile yayınlanan gazetelerde bu desteğin %90 oranına çıktığı bilinmektedir (‘Kazakhstan’, Communications Law in Transition Newsletter, 2000). İlk on yılda nüfus yoğunluğu yüksek olan her yerleşim merkezinde en az bir haftalık gazete yayınlanmıştır.
Günümüzde Kazakistan’da Rusça, Kazakça, Ukraynaca, Korece, Almanca ve İbranice 1000’in üzerinde basılı yayın çıkarılmaktadır. İkinci on yıllık dönemde ülkedeki başlıca gazeteler arasında hükümet destekli olanlardan Kazakhstanskaya Pravda ve Yegemen Kazakhstansayılabilir. Haftada beş kez Rusca ve Kazakça yayınlanmaktadırlar. Özel sektöre ait gazeteler arasında ise Rusça Ekspress-K ve Kazak dilinde Zhas Alash. Nachnem Ponedelnika S, XXI Vek,Soldat ve Vremya yer almaktadır. Özel olarak çıkarılan yayınlardan Karavan Medya Grubuna aitKaravan ve Novaya Pokolenie’nin başkan ve ailesi ile yakın bağları olduğu belirtilmektedir. Kazakistan’da yayınlanan bazı yabancı yayınlar arasında ise Kazakistan Zaman (Türkiye), Almaty Herald (İngilizce ve Batı Kökenli) ayrıca günlük yayınlanan Liter sayılabilir

İnternet Yayıncılığı ve Haber Ajansları: İnternet popüler bir bilgi kaynağı olarak son yıllarda giderek ön plana çıkmaya başlamıştır. 2009 yılı verilerine göre nüfusun %27’sinin internet erişimi mevcuttur. İnternet yayıncılığını düzenleyen bir kanun henüz yoktur. İnternet kullanımı medyayı düzenleyen diğer kanunlar tarafından düzenlenmektedir (Jamankulova, 2010). Kazakistan’da internetin gelişiminin ikinci safhasında olduğu belirtilmektedir. Nüfusun çoğunluğu için henüz günlük bir internet kullanım ihtiyacınnı oluşmadığı görülmektedir. İnternet genellikle iş ve ekonomi ağırlıklı siteler için uygun bir ortamdır ( Möller&Dohel, 2006:32). Ülkede 14 haber ajansı bulunmaktadır. Bunlardan Interfax Kazakhstan, Kazakınfo uluslar arası düzeyde de oldukça aktiftir.

KAYNAKLAR:
1. 20. yüzyılın başlarında Kazakistan'da fikir hareketleri/Doktora tezi.
1. Jamankulova, Karla, (2010), “20 Years Later:Kazakhstan”,Global Journalists reports
internet adr: , erişim tarihi: 04.05.2010
2.’’www.minber.kz’’ulusal internet gazetesi
3. http://mci.gov.kz KC Telekomünikasyon iletişim bakanlığı.

fernando muslera

2011-11-12T07:48:00.000-08:00

Түрік баспасөзі не дейді

2011-09-05T05:50:00.000-07:00

02.09.2011- дегі Еуро-2012 іріктеу турының Түркиямен өткізген матчындағы 2-1лік жеңілісімізді олжа санап бөркімізді аспанға атқанымыз жасырын емес. Көптен бері ел ішіндегі «келісілген матчтар» кикілжіңімен сарсылған, өздерін толықтай жинап үлгермеген Түркиямен тең түссек, кездейсоқтық демес ек, тек қарсыласымыздың бағы басымдау болды. Бар болғаны сол ғана. Әйтпесе алапат ойын көрсеткен Түркияны көрген жоқпын өз басым.
Осы күнге дейінгі ресми кездесулерде қақпамызға 13 гол кіргізіп, бір де бір гол соға алмаған біз үшін Ұланның голы әрине үлкееееен олжа. Дегенмен мұны түрік ағайынның гол деп мойындағысы жоқ. Бүкіл баспасөзі жарыса, кездейсоқ тебе салған еді, гол болды, әйтпесе тағы қоржындары бос қайтар еді, голды жіберіп алған Волканнан Қонысбаевтың өзі қатты таңырқады десті. Түріктер өз ойындарын жерден алып жерге салғанымен біздің ойынды да мақтай қойған жоқ. Матчтың ертесі күні елдің басты газеттерін ақтарып шыққанда біздің футбол туралы құрығанда бір пікір күткен ем, үмітім орындалмады. Бір жағынан, өз футболының басынан бұлт арылмай жатқанда, біздің футболымыздың мәселелерін қайтсін...
Тек «Фанатик» дейтұғын күнделікті шығатын спорт газетіндегі Мехмет Демірқолдың біз жайлы: Өте нашар қорғанды, өте нашар ойнады және өте нашар қақпашылары бар-ды. Бірақ біз де аса жақсы емес едік,- дегенін тасада қалдырғым келмеді.
Оған қоса mackoloik.com сайтындағы мына жолдар назарымнан тыс қалмады: «Аяқдопшыларына Қазақстан сияқты әлем футболында орны жоқ бір қарсыласпен өздері күтпеген, дәл мынадай нашар ойын өткізгендерінің астын сызып айтқан Хиддинк: Бүгін ешбіріңді тани алмадым, әуесқой командадан бір айырмаларың жоқ-ты деді».
«Заман» газеті ебедейсіз қақпашымыз бар екенін жазады. Мұнымен қоса аталмыш газет құраманың орыстардан жасақталғанын тағы да тілге тиек етіпті.
Матчтың ертеңіне көп газет маңдайына: «Қазақстанның қарсысында өлдік өлдік және соңғы секундта тірілдік» деп тақырып қойды. Демек түріктер біздің де бұрынғыдай оларға қалпақпен ұрып алатын оңай қарсылас емес екенімізді ашық жазбаса да іштерінен мойындаса керек.
Ғалия Серікқызы

Arda Turan GS TV Ali Sami Yen Veda konuşmaları

2011-08-30T09:46:00.000-07:00

himno fc barcelona rock

2011-05-05T11:30:00.000-07:00

Messi the incredible child

2011-02-25T13:02:00.000-08:00

2011-02-24T12:29:00.000-08:00

Ақыры ашылдым ғой, соңына дейін ашылайын деген ба?:-) Бір сериалға түскенімді айтайын деп жатырмын. Бір күні Әзім деген таныс бар еді (Азим ғой шын аты, қазақшалағандағым), сол звондап, сериалға түсесің бе?-дейді. Өзі Мимар Синан Көркем Өнер университетінің түлегі, ТРТ-да бір қызметкер, нақты қандай қызмет екенін итім білсін. Сол, қасыңа бір қыз, екі жігіт алып, келші ертең пробаға дейді. Содан, жаныма бір қазақ қыз, екі қырғыз жігіт алып бардым ертесіне. Қандай рөл деп сұрамай жатып келісім бергенсің ғой, келсек, босқынның рөлін ойнайсыңдар дейді. Бірақ, әлгі үшеуінің бағы бар екен, пробадан өтпей қалды. Тым сұлусыңдар дейді, босқын рөлі үшін. Мені алып қалды, кішкене лайығырақсың деп. Босқын рөліне лайықсың деп. Күлесің бе, жылайсың ба?:-)
Мен алғашында біраз нетіп едім, артынан келістім. Сериалға да бір көрейік түсіп дегенім ғо. Журналистік қызығушылық-тағы. Сонымен, ертесіне сағат он бірде осы жерде бол деді. Қала сыртындағы Тұзла деген жерде түсіреді-мыс. Шашыңды жума, тарама, макияж жасама, мүмкіндігіңше мыстан кемпірге ұқсап кел деді. Кешкісін звондап, көнетоз, кір, қыртыс көйлегің бар болса киіп келші, саған көйлек таба алмай жатырмыз деді. Ондай көйлек қайдан болсын. Сонда да бір Мангодан атам заманда алған, кезінде өзім жақсы көретін көйлек бар еді, бір күні шаш бояғанда бояу жағылып, кияюге келмей қалған-тұғын. Уборщицаларға берермін деп бір жерге тастағам, сол әжетке жарады. Тауып алып он бүктеп қойдым. Қыртыстансын деп. Таңертең тұрып байқамай шашымды жуып қойыппын. Шартсыз рефлекс. Болмайтын болды. Енді не істеймін. Тым құрыса формасы бұзылып, он бірге дейін жапырайсын деп орамал тағып алдым. Макияж жасау әуелден күнделікті графигімде жоқ-тұғын. Бірақ басыма бір идея келді. Көзімді боядым, сосын сүрттім. Сүрткенде ол жағылып, көзімді біреу қолмен ұрып ісіргендей болды да шықты. Сөйтіп, онда жатақханадан шықтым. Таныстар маған не болғанын сұрайды. Ештеңе, кеше есіктің тұтқасына екі көзімді ұрып алдым дей салдым. Қалжың әрине. Ештеңе деп жауап беруден қашқақтадым. Автобуста да бәрі маған аянышпен қарайды. Түріме. Қайта көйлекті көрген жоқ. Ұзын куртканың ішінде еді-тін. Ойларын көздерінен оқып тұрмын. Он бірде межелеген жерге жеттім. Азим мені көріп бас бармағын көрсетті. Рөлге дәл келіп тұрсың дегені.
Жан-жағыма қарасам өңшең сақалы өсіп кеткен, шашы өсіп кеткен, нағыз «босқындар» тұр. Менің түрім ойыншық болып қалды. Айтпақшы, әлгі екі қырғызды сақалдарың жоқ деп қайтарған-тұғын. Дұрыс бопты. Және бір-екі негр қыз, бес-алты негр бала, бір араб бар. Ал жаңағы сақалдылар Түркияда жұмыс істейтін өзбектер екен. Жұмыс істейтін өзбектер дегенге құрылысшылар екен деп ойлап қалмаңдар,әжептәуір қызметтері бар көрінеді. Тек сақалды сүннет болғасын өсіріпті, намаз оқиды екен да. Негрлер мен сияқты студенттер екен. Бірақ ішінде біреуі ғана түрікше біледі екен.
Сонымен, түсірілім алаңына келдік. Полисайлар толып кетіпті. Мыналар не қаптап жүр десем, олар полисай болып ойнап жүргендер екен. Сценарий бойынша біз суық контейнердің ішінде бір-бір одеало жамылып отырамыз бүкіл босқындар. Бетіміз де жабық. Сосын біздің контейнерге бір байдың әйелін шешесімен, баласымен әкеп кіргізеді. Адам сатуға апара жата ма, сондай. Олардың даусын естіп біз одеалды бетімізден түсіреміз. Негрлерді көріп олар шошып кетеді (Осы жері қатты күлкілі еді, қайта-қайта түсірді). Олар бізді турист деп ойлайды, ішіміздегі араб босқын екенімізді айтады. Олар жылайды. Бір кезде бай әйелдің анасы ауырып қалады. Ауа жетпей. Барлығымыз аяқкиім, қол, жанымызда не бар, соның бәрімен контейнер қабырғасын ұрамыз. Тоқтасын деп. Бір жерге келгенде ол контейнер тоқтайды, біз екі метр биіктіктен жерге секіреміз. Ұстай алғанын полиция ұстайды, ұсталмағаны секіріп қашады. Бар болғаны осы. Бірақ не керек, осыны түскі екіден түнгі екіге дейін түсірдік. Әсірелеген жоқпын, рас айтам.
Түріктер сериалдың бір апталық сериасын түсіріп эфирге шыға береді. Бұл сериялары да келесі аптада жарияланды. Өкініштісі мен өзімді көре алмадым. Дәл сол сағатта маңызды бір матч бар еді. Матч пен сериал дегенде таңдау қайсысына түсетіні белгілі ғо.
Жазғанға қызық болмағанымен түсірілімнің тұла бойы қызыққа толы болды. Міне, менің ең алғашқы әртістік экспериментім.

2011-02-22T07:51:00.000-08:00

Ол кезде біз орта мектептің жетіншіііі, жоқ сегізіншііііі... әлде тоғызыншы сыныбында ма, оқитын едік. Ауылдағы мал жайлау мен қонаққа барудан басқа шаруасы жоқ кемпір-сампыр, шал-шауқанын қойып, жалғыз көзі ашық жұрт саналатын мұғалімдерін де телебізірдің алдына телмірткен «Асау жүрек» бәріңіздің естеріңізде шығар. Біз сияқты ши борбайлар мен жалбыр шаштар екі бастан... Кешкі алты болса «Юсуф» көреміз деп экзаменнің консультациясына бармай қоятынбыз. Бәрінің аузында «Юсуф», «Юсуф» емес-ау, «Есуф». Үлкендер жағы «Жүсіп» десетін. Сосын «Торғай». Әсіресе Сабридің «Пашаааа!» дейтінін, Торғайдың Амантай қажы құсап қырылдайтынын балалар айнытпай салатын. Айтпақшы, Құсшы бар екен ғо, Құсшы. Көгершіндерімеееен отыратын ше. Сол кейіпкер кеееерім ұнайтын маған. «Юсуф» ылғи жаны қиналғанда соған кеп жүгінеді емес па?! Сондағы Құсшының сөздерін айтшиш. Мықты.
Ауылда жалғыз менің папам ғана «Караван» алатын. Бір күні әлгі «Караванға» «Юсуф» шығыпты, тізесін құшақтап отырған суретімен. Астында автобиографиясы қысқаша. Математик екен. Бойдақ екен. Ал патнершасы Зейнеп күйеуінен ажырасқан екен. Түсінгеніміз сол-ақ болды. Сосын ол «Караван» бүткіл ауылды аралап кетті. Бес-алты күннен кейін жұлым-жұлымы шығып қайтып келген «Караванды» әпкем Гауһар чемоданына салып қойғаны есімде.
Сол, сүйтіп ауылды біраз, біраз емес-ау, кәдімгідей дүрліктірген Юсуф-Кенан Әмірзалыұлыны бетпе-бет кездестірем деп ойлаған жоқ едім еш. Әрине, оқуға кетіп бара жатқанда бәрі, бір мен солардың тап жанына кетіп бара жатқандай, «Полат Алемдарға сәлем айт», «Юсуфке сәлем айт», «Гүмішке сәлем айт» деп құшақ-құшақ сәлемдерін тапсырып жіберген-тұғын. Күлгенмін де қойғанмын. Сөйтсем, «Тау мен тау кездеспесе де адам мен адам кездеседі» екен ғо. Каникул болғасын универ жаққа ат ізін салғым келмейтін. Баратын кітапханасы да жоқ, несіне барасың. Сөйтіп жүргенде ғайыптан тайып ауырып, біздің факультеттің қасындағы ауруханаға бара қалдым. Біздің ауруханадан бөлек, крутой, жекеменшік аурухана бар еді жанында. Сол жерде «Езел» дейтін сериалдың түсірілімі болып жатыр екен. Асай-мүсейімен шауып жүрген оператор- моператорлардың жанында бойы екі метр, түрі таныс біреу тұр. Олай қарап, былай қарап, болмағасын жанымдағылардан бұл кім деп сұрасам Кенан Эмирзалыоғлы ғо демей ма?! Ойбу, енді қайттік. Мен ойланып болам дегенше олар ішке кіріп кетті. Ойланып тұратын уақыт па, соңдарынан мен де періп бара жатыр ем, күзетші тоқтатты. Ыммен. Мен Кенан Эмирзалыоғлымен суретке түсейін деп едім дедім. Рұхсат бермеді. Күтуге тура келді. Түсірілім түнгі бірге дейін созылуы мүмкін екенін айтты. Қолымдағы сағат болса әбеткі екіні көрсетіп тұр, не істеймін. Айтпақшы, фотоаппаратымды бөлмеге қалдырып кеткенім есіме түсті. Асықпауға болатынын білгесін дәрігерге қаралып, аптекаға барып дәрі алып, ......, ....., одан шығып жатақханаға барып фотоаппаратымды алып, келгенімде сағат кешкі сегіз болды. Өзімше, мүмкін перерыв бар шығар, сол кезде ұстайын деп ерте келгенім. Сөйтсем түсірілім бітіпті, кетейін деп жатыр екен. Юсуф аби көрінбейді. Сосын анау саны көп, сапасы жоқ, фильмнен кейін титрды толтыратындардың біреуінен: Кенан Эмирзалыоғлы қайды деп сұрасам, ол демалып жатыр, не істейсің деді. Суретке түсейін деп едім,- деген ем, босқа шаршама, ол демалып жатыр будкада. Қабыл етпеуі мүмкін деді. Бұрылып кетіп қалатын мен ба, өтірікті шындай, шынды...ыыыы, есімде жоқ, қылып» айттым. Осылай да осылай, Қазақстаннан қыдырып келдім, бір-ақ күнге, ертең кетем. Көріп тұрып суретке түспей кетсем ұят болады. Жұрт менің көргеніме сенбейді. Бір рет жақсылық қыла саңыз абиии, не болды соншама? - деп. Сосын ол Кенанның көмекшісі Онурмен жолықтырды. Онур дегені иманжүзді бала екен. Жағдайымды дереу түсініп, жақсы, айтып көрейін деді. Сөйтіп тұрғанда Кенан Эмирзалыоғының өзі де шықты будкадан. Қолында күрешке пибі. Бері қарай келіп, техникалық жауаптылармен әңгімелесе бастаған еді, Онур мені қолымнан жетектеп апарды. Суретке түсу үшін келгенімді айтты. Ол болса дереу: What is your name? Where are you from? деп үлгерді. Мен түрікше білетінімді, Қазақстандық екенімді айттым. Қазақстаннанмын деген соң қай қаладан екенімді сұрады, Батысынан екенімді айттым. Өзінің Қазақстанға келгенін айтты. Мен, әрине, Түркістанға келгеніңізді білеміз дедім. Қай жерде оқитынымды сұрады. Айтып ем, «Башарылар, кардешім!» деп қолымды қысты. Осымен сөз тәмәм. Сол аралықта суретке де түсіп үлгердім. Менің аузыма сөз түспей қалды. Тек Алла разы болсын деуге шамам келді. Қоштасып кетіп қалдым. Елден кетерде бәрі сізге сәлем айтты десем, күлер ме еді, қайтер еді, айтпадым қысқасы.
Енді кезекте Полат Алемдар мен Гүміш бар. Бұл екі сериалды көрмегем өз басым, бірақ суретін салған еді таныстар. Танып алу қиын болмайтын шығар деп ойлаймын.

Arda Turan - The Little Magician of Galatasaray

2011-02-18T10:32:00.000-08:00

messi

2011-02-14T10:00:00.000-08:00

lionel messi life

2011-02-14T09:43:00.000-08:00

Messi and his history

2011-02-14T09:37:00.000-08:00

Lionel Messi 2011 - The Legend Of FC Barcelona

2011-02-14T04:51:00.000-08:00

V10 Studio Lionel Messi - Best Player of the World (Season 2010-2011) 72...

2011-02-14T04:49:00.000-08:00

FC Barcelona - Sergio Busquets renova fins al 2015

2011-02-12T02:22:00.000-08:00

2011-02-07T12:16:00.000-08:00

Түрік футболы десе алдымен еске түсетін Галатасарай клубы өздеріне 47 жылдан бері қызмет етіп, жеңіліс пен жеңістің талай көз жасы сіңген, Еуропада «Жаһаннам» деген атпен танымал Али Сами Йен стадионымен қоштасқанын бұдан бұрынғы жазбамызда жазғанбыз. Қала орталығындағы сыйымдылығы 24 мың көрермендік Сами Йеннен қала шетіндегі 52 мың адамдық жаңа стадионға көшкенінде Галатасарайлықтар бұл аумақты стадионды толтыра алар ма екен деп күдіктенгендердің қарасы мол еді. Олары бекер болып шықты. Ашылу салтанатында Аякспен ойналған матчқа билет табылмауы заңды. Онан кейінгі Сивасспорға қарсы ойналатын матчтың билеттері де сатылымға шыққан күннің ертеңінде-ақ барсақ, бітіп қалыпты. Сонымен жаңа стадионнан матч тамашалауға деген үміт үзіле бастаған шақта клуб тауарларын сататын дүкендер акция жариялап жібермесі бар ма?! Команда формасын алсаң, Галатасарай-Ескішехірспор матчының билеті тегін беріледі деп. Ести сала алғашқылардың бірі боп алдық. Ендііііііі, билет қалтадааааа, пойыз, ой кешіріңіз, матч қайда қашсын деп ақпанның жетісін күттік. Осылайша, 51999 көрерменмен бірге Галатасарайдың жаңа стадионы Түрік Телеком Аренада ойын тамашалау нәсіп болды әйтеуір. Матч басталмас бұрын стадион айналасын адақтап шықтық. Құрылысында мін жоқ. Еуропа-2016 талаптарына сай жалғыз стадион дегендері рас болды. Айтпақшы, біздің трибунамыз VIP-тің үсті болғандықтан, көтеріліп бара жатқанда Түркия ұлттық құрамасының бас бапкері Гусс Хиддинк, көмекшісі Оғыз Четин және ел чемпионы Бурсаспордың бапкері Ертұғрыл Сағламды жыға таныдық. «Соқыр көргенінен танбас» дейтін, түрік футболынан бар танитымыз солар ғана болса, қайтеміз енді?:-)
Сиясы, дәлірегі сыры кеуіп үлгермеген жаңа стадионның іші де көңілімізден шықты. Ашылғалы бері үш матч ойналса да, көріп үлгермеген жалғыз біз емес екен, талайлар аңтарылып жан-жағына қарасып жатты. Матчтың басталуына әлі бір сағат бар, суретке түсіп үлгерудеміз. Айналамыздың бәрі сары-қызыл. Галатасарайдың осы уақытқа дейінгі марштары кезекпе-кезек ойналып жатыр. Барлығының қолында бір-бір шарф, ішінара ту да кездеседі. Сермеп қойып әнге қосылып жатыр. Ысқырықтан құлақ тұнады. Жағымды, рух беретін матч атмосферасы! Айтпақшы, дүниедегі ең ұзын плакат та дәл осы ойында ілінді стадионға. 315 метрлік плакатта: «106 жылдық тарихы, әлі ешкім қайталай алмаған сансыз табысы (Түркияда әлбетте), музейінде қарсыластарынан екі есе көп медалі бар, құрылғалы түрік емес командаларды ең көп жеңген түрік клубы, елінің абырой, мақтанышы, УЕФА және Супер Кубок иесі, 1481-ден бері мәдениеттің символы, 1905-тен бері спорттың бесігі Галатасарай » деп жазылған. Иә, Галатасарайға қалай мақтанса да жарасады. Айта кету керек, бұған дейін ең ұзын плакатты Барселона жанкүйерлері ілген. Оның ұзындығы 290 метр-тұғын.
Сонымен, матч басталды.Ескішехірспор Галатасарай матчы. Аты бізде көп естілмеді демесеңіз, Ескішехірспор да оңай шағылатын жаңғақ емес-тін. Соңғы сегіз матч бойы жеңілмей, 4 матч бойы қақпасына гол кіргізбей тәп-тәуір келе жатқан беті бар еді. Бірақ арыстандар (Галатасарай символы) оған қарасын ба, «перформансының» быт-шытын шығарды. Ойын басталғаннан-ақ қарсылас қорғанысының көбесін сөгіп, алға ұмтылған Галатасарайлықтар алғашқы таймда-ақ басымдықтарын танытып, Лорик Цана (10-минут), Богдан Станку (14-минут) және Херри Кэюльдің (45-минут) голымен үзіліске кетті. Екінші таймда ширығып алған Ескішехірспорлықтар үсті-үстіне екі гол соғып (Бурхан 75-минутта, Үміт Каран 77-минутта), алаң иелерін біраз састырғанымен қуаныштары ұзаққа созылмады. 81-минутта ұлты чех Милан Барош төртінші голды соғып һәм жанкүйерді, һәм футболшыларды, һәм Хаджиді қуантты. Дәл осы күні бас бапкердің туған күні көрінеді. Осылайша аяқдопшылары Георге Хаджиге үлкен сыйлық жасады. Бір қызығы төрт голдың авторы да шеттен келген футбошылар (Лорик Цана – Албаниялық, Хэрри Кэюль – Австралиялық, Богдан Станку – Румыниялық, Милан Барош – Чехиялық). Команда капитаны Арда Тұран жарақатына байланысты жасыл алаңға шықпады. Көпшілік голды Сервет Четиннен күткен еді, болмады. Бірақ өкінетін түк те жоқ, өз сөздерімен айтсақ, «хайырлысы»...
Осылайша, тағы бір жеңіспен жаңа стадиондағы үшінші ойын да тарихқа енді. Түзету енгізейін, бұл екінші жеңіс. Ең алғашқы ойында Аякспен тең ойнаған-тұғын. Осы стадионға байланысты реклама ролиги де бар еді: Мекен ойнатар деген. Тарата а йтсақ, мағынасы – футбол ойнай алмайтын кез-келген бұл жерге келсе, еріксіз доп теуіп кетеді дегенге саяды.Рас екен. Әзірге арыстандар жаңа мекенде жеңілістің ащы дәмін тата қойған жоқ. Не дейік, ұзағынан болсын дейміз да...

ҚОШ БОЛ, "АЛИ САМИ ЙЕН"!

2011-01-20T04:51:00.000-08:00

Қазақта «Мың рет естігенше бір рет көр» деген сөз бар. Оның үстіне Түркияда өмір бақи оқымаймыз, елге оралғанға дейін сол елде аты аңызға айналған Галатасарай клубының стадионын бір көрмесек футбол жанкүйері деген атымызға сын. Міне осы ой көптен бері маза бермей жүрген еді, әйтеуір қаңтардың он бірінші жұлдызында жиырма төрт мың жанкүйермен бірге матчты Али Сами Йен стадионынан көру бақыты бұйырды. Көру бақыты бұйырды деп екпін түсіріп айтуыма негіз де жоқ емес, өйткені дәл осы күні мен түгілі, Галатасарайдың бағзыдан бері келе жатқан бірталай жанкүйерінің өзі билет таба алмай, жер сипап қалған-ды. Енді ше, Али Сами Йендегі соң матч, әр әркімнің-ақ куә болғысы келеді. Тарата айтсақ, Галатасарай клубына 1964 жылдың 20-желтоқсанынан бермен қарай қызмет етіп келе жатқан, команданың іргетасын қалаушы Али Сами Йеннің атын иемденген бұл стадион жабылып, «Арыстандар» сыйымдылығы елу екі мың жанкүйер, Еуропа-2016 талаптарына сай су жаңа «Түрік Телеком Арена» стадионына көшкелі жатқан-тұғын. «Арыстан» дегеннен шығады, Түркияда әр команданы белгілі бір аңға немесе құсқа теңейді. Міне осы метафоралар олардың екінші аты болып қалыптасқан. Мәселен, Галатасарайды «Арыстан», Бешікташты «Бүркіт», Фенербахчені «Канарейка», Бурсаспорды «Қолтырауын», Трабзонспорды «Анчоус» (балық түрі), Аданаспорды «Торос(тау аты) Жолбарысы» дейді. Газет бетінде де команда жайындағы мақала тақырыптары көбінде аталмыш аттармен беріледі. Мәселен, Галатасарайдағы үсті-үстіне келген жеңілістен кейін голландиялық бапкер Франк Райкард орнынан кетіп, Георге Хаджи келгенде, ұмытпасам «Заман» газетінен «Жаралы арыстанға Хаджидің қолы тиді» деген мақала тақырыбын оқығаным бар. Немесе Бешікташ жеңілісінен кейін «Бүркіт қарсыласына тырнағын батыра алмады», «Бүркіттің қауқары қайта бастады» сыңайындағы мақала аттарын ұшыратуға болады. Мұнан бөлек, Барселонаны блауграна дейтін секілді Галатасарайды – «Сары-қызылдар» (Сары-қырмызы), Фенербахчені – «Сары-қою көктер» (Сары-Ладжыверт), Трабзонспорды – «Күреңқызыл-көгілдірлер» (Бордо-мави) деп атау да кең тараған. Бұған қоса, Галатасарайдың Джим Бом дейтін қосалқы аты тағы бар. 1940-тардан бермен қарай келе жатқан бұл ат еуропалықтардың өз тілдеріне икемдеп шығарған атауы болып шықты. Сонымен, Джим Бом дейсіз бе, әлде Сары-қызылдар, қаласаңыз «Арыстан»....қысқасы, Галатасарай Зираат Кубогының кезекті матчын өз алаңында өткізіп, өздеріне қырық жеті жыл қызмет көрсетіп, ащы жеңіліс, тәтті жеңісіне ортақ болған, қуаныштың, өкініштің көз жасы сіңген, Хакан Шүкір, Хасан Шаш, Окан Бурук, Бүлент Қорқмаз сынды түрік футболының көзі тірі аңыздары атой салған Али Сами Йен стадионымен қош айтысты. Бейпазары Шекерспормен ойналған матч та «Али Сами Йенмен» қоштасуға әбден жарасатын нәтижемен тәмамдалды: 3-1. Алғашқы голды Түркияның ұлттық құрамасындай ойнайтын, бойының ұзындығымен ерекшеленетін Сервет Четин соқса, екінші голдың авторы команда капитаны Арда Тұран. Үшінші гол команданың су жаңа мүшесі, Фенербахчеден ауысқан, ауысуы талай-талай әңгімеге арқау болған Колин Казимнан келді. Матч бітісімен белгілі журналист, тележүргізуші, «Футбол дегеніміз – өмірдің өзі» секілді бірнеше кітаптың авторы Али Кырджа «Али Сами Йенмен» қоштасу хатын оқып, һәм аяқдопшыларды, һәм жанкүйерді толқытты. Алдымыздағы экраннан капитан Арда Тұранның, Хаджидің және бас бапкер көмекшісі Тугай Керімоғлының көзіне жас алғанын көрдік. Мұнан бөлек, сол жердегі жиырма төрт мыңның әрқайсысы ішінен жылап тұрғаны анық еді. Али Кырджаның хатынан кейін «Али Сами Йенмен қоштасу» әні қосылып, жарықтардың бірте-бірте сөне бастағаны Али Сами Йенде бұдан былай матч ойналмайтынын, бұдан кейін тек сағынышпен еске алынатынын сездіріп, көңілді онан әрмен босататын сәттер еді...
Дәл сол тарихи күнде, кез-келгеннің уысына түспейтін сәттің куәсі бола алғаным үшін өзімді бақытты сезіндім. Бұдан былай бұзылып, орнына сауда орталығы салынатын стадионның атын тек тарихтан ғана оқитын боламыз.
Сол матч үшін билет қалмай, клубтың айналасындағы ықпалды біреулерді салып жүріп, VIP-тен бір дөкейге берілген шақыру билетін аттай қалап төл ақшамызбен жиырма бес мың көк қағазға сатып алғанымды ақымақтыққа балағандар бар. Ал менің еш ішім күймеді. Есесіне қандай сәттердің куәсі болдым десеңші...

Arda Turan HARIKA VIDEO

2011-01-16T11:08:00.000-08:00

ARDA TURAN

2011-01-16T11:05:00.000-08:00

Galatasaray'lı Ünlüler - %100 Gerçek Liste

2011-01-16T10:28:00.000-08:00

Galatasaray Türk Telekom Arena VIP Loca

2011-01-16T10:19:00.000-08:00

GALATASARAY Büyük Kaptan Arda Turan

2011-01-16T10:18:00.000-08:00

Arda Turan'ın golü. Арда десе Арда!

2011-01-16T10:11:00.000-08:00

Ne mutlu bir gündü benim için...

2011-01-16T09:21:00.000-08:00

Ali Sami Yen'e Veda - Galatasaray efsanesi

2011-01-16T08:57:00.000-08:00

Arda Turan Ali Sami Yen'e Veda Röportajı, son sözler! (11 Ocak 2011)

2011-01-16T08:55:00.000-08:00

Her izlediğimde ağlayasım geliyorrrrrr(((((

2011-01-16T08:54:00.000-08:00

Ali Sami Yen'deki Son Maç Başı Üçlüsü- 11 Ocak 2011

2011-01-16T08:48:00.000-08:00

Прирожденный бомбардир

2011-01-16T08:46:00.000-08:00

Месси - талантище от бога))))

2011-01-16T08:39:00.000-08:00

Messi ganó el Balón de Oro 2010

2011-01-16T08:31:00.000-08:00

FC Barcelona - Messi brinda la Pilota d'Or a Xavi i Iniesta

2011-01-16T08:27:00.000-08:00

«АТАН ӨЛСЕ СОЙЫЛАР, АТАҢ ӨЛСЕ ҚОЙЫЛАР, ЕНДІ МАҒАН МЫНАДАЙ МАТЧ ҚАЙДАН ТАБЫЛАР»…

2010-12-22T13:24:00.001-08:00

Қазақтың «Атан өлсе сойылар, атаң өлсе қойылар, енді маған мынадай Қансонар қайдан табылар» дейтұғын мақалын Түркия жағдайына орайластырып «Атан өлсе сойылар, Атаң өлсе қойылар, енді маған мынадай матч қайдан табылар» деп өзгерте аламыз. Иә, атам қазақтың аңшылыққа құмарлығын түріктердің футболға құмарлығымен теңестіруге болады. Футбол болатын күн олар үшін мейрам. Әсіресе Галатасарай мен Фенербахче, Бешікташ пен Галатасарай сықылды күшті командаларының арасындағы кездесулерде билеттер күні бұрын бітіп қалады. Ойын болатын күні базардағыдағылар заттарын әдеттегіден ертерек жинастырып, мемлекеттік қызметтегілер компьютерін ертерек өшіріп дегендей...матчқа асыға бастайды. Айтпақшы, осы жерде түріктердің діндарлығына дау айтатындарға бір дәлел келтіре кетейін. Әр жұма біздің ықшамауданымызда жайма базар жұмыс істейді. Тек жұма күні ғана. Сол базардың саудагерлері жұма намазы басталасымен сатып тұрған заттарының үстін үлгергені матамен жауып, үлгермегені ашық тастап, мешітке қарай асығады. Футбол фанаттары да дәл солай матч уақыты таясымен намаз уақыты кіргендей стадионға асығады. Билет ала алмағандары көшелердегі «чай бахчелерінен» жайлы орын тауып алуға тырысады. Тіптен біз тұратын жатақхана асханасының екінші қабатындағы үлкен экранның алдында да ине шаншар жер қалмай қалады. Оны білетіндер ерте келіп орындықтарға атын жазып кетеді. Әгәрәки олардың орнына отырып қойған болсаң, нәзік жынысты болсаң да кешірім жоқ. Тоқсан минуттық матчты өз кайфымен тамашалау үшін джентльмендігін құрбан етуге бар. Есімде, Фенербахче мен Галатасарай арасындағы кездесу. Матчқа сәл кешігіп келген-тұғынмын. Екінші қабаттың жарығы өшірілген, бәрі экранға телміруде. Отыруды айтасыз, тұрып тұруға орын жоқ. Итеріп-қағып, біреудің аяғын басып, қысылып-қымтырылып жүріп орта тарапқа өттім әйтеуір. Жарық жоқ болса да белгілі, тамашалаушылардың жартысынан көбі сары қызыл түсті шарф, футболка(Галатасарайдың түсі) , ал қалған бөлігі қою көк пен сары түсті(Фенербахче) шарф тағынған. Айтпақшы, матчты тамашалап отырған бөріктілермен көріктілердің саны тең немесе бөріктілер 55 пайыз да, көріктілер 45 пайызды құрайды десем пәлендей артық кетпедім ғой деймін. Нақты санағам жоқ та, бірақ етектілердің де саны аз емес еді сол жерде. Он бірдің әр қимылын қас қақпай қадағалап отырған олар біреуі сәл мүлт кетсе айғайды жаудырады кеп. «Сабри(Сабри Сароғлы) яяяяя, ең құрымаса сен солай жасамашы», «Теп, иттің баласы(жұмсартып аударғаным, әйтпесе түпнұсқасы біраз анайылау)», «Ой, атаңа нәлет Айхан, 35 жасына келген адам, допты қалай тебу керектігін білмейді», «Керемееееееееет, жүгір, жүгір, жылдам, әй, басе, ееееее, қақпаға қарай, қақпаға...ой, итттің күшігі..!» деген секілді айғайдан құлақ тұнады. Мына жақта Фенерліктер де осы тәріздес наразылықтарын жасырып қалмайды.Қақпаға бағытталған доп қиыс кетсе, не мүмкіндікті жіберіп алса, бәрі бір мезгілде орындарынан атып тұрады. Келісіп алғандай. Орындықтарын серпіп лақтырып жіберіп. Алғашында кәдуілгідей тіксінесің, мұнысы несі, жоғалтқан ештеңесі жоқ қой деп. Бірақ бірте-бірте сен де оларға бой үйрете бастайсың. Делебең қозып, сен де алаңда жүргендей, мазаң кетеді кеп. Олар секілді «Арда, ой, мал, аяғыңа түкірейін сеніңңңңңңңң..., өгіз!!!...» деуге шамаң жетпейді, бірақ гол мүмкіндігін қалт жіберіп алғанда сен де қос тізеңді салып жіберіп, «түһ!!!...» деп қайғырып қоясың. Әр матч сайын әдеттерінен жаңылмайды және. Айтпақшы, сол Фенермен Галатасарайдың арасындағы матч тең бітіп, абырой болды. Әйтпесе жеңілген тарап ұрыс шығарар ма еді кім білсін. Мұны да бекер айтып отырған жоқпын. Жақында ел чемпионы Бурсаспор мен Бешікташтың арасындағы матчта жанкүйерлер бүлік шығарып, біразы жараланғаны бар. Бешікташ дегеннен шығады, аталмыш команда стадионына жақын жердегі Кабаташ кеме айлағында қыдырып жүргенмін. Артуымнан бір топ адамның, топ емес-ау жүз қаралы адамның шуылы естілді. Құдай өзі кешірсін, жаназаға кетіп бара жатқандар ма деп ойладым. Сөйтсем, сағат жетіде стадионда командалары біреумен ойнайды екен. Кіммен екені нақты есімде қалмапты. Құлақ сап тыңдасам, «Бешікташлы олмаянлар махфолсын, дефолсын» дейді. Тәржімелесек былай: «Бешікташқа жанкүйер болмағандар құрысын, жоғалсын!!!». Ал керек болса... Фанатизмді дәрежелесек, бірінші орынды осы Бешікташтықтар алады-ау. Өтке қызуқанды. Онан кейінгі орында Фенерліктер. Қандай да бір сауда орнына барып, Галатасарай тауарын сұрай қалсаң, «Галатасарайды қайтесің-ау, Фенердікін ал. Ең күшті команда сол. Театр, кино көңіл көтеру орны емес, нағыз сауық орны Шүкір Сараджаоғлыдааааа(Фенербахче стадионы)» деп өзінікін саған тықпалай бастайды жазғандар. Айтпақшы, тағы бір нәрсені ұмытып барады екем, барған жердің барлығында басқа командалардың тауары сөрелерде шаң басып тұрады да, Галатасарайдың тауарын табу қиынның қиыны. Бұл да халықтың басым бөлігі қай командаға жанкүйер екенін көрсетсе керек.
Биылғы сезонда Трабзонспордың айы оңынан туып тұр. «Қаратеңіз дауылы» ешкімге бет қарататын емес. Соны білген Трабзондық дос қыз маған жақында үйіне барғанда Трабзонспордың кәдесыйын алып келіпті.
Қысқасы, «Әркімдікі өзіне ай көрінер көзіне» дегендей, қанша бағы төмендеп тұрса да өз командасы туралы жылы сөз айта салсаң кез-келген фанат түрік астындағы атын түсіп беруге дайын. Қазір менің қорымда түрік командаларының барлығының кәдесыйы табылады. Міне, командаларына адалдық деген!...

Стамбұлда оқып жүр талай қазақ баласы....

2010-12-18T10:28:00.000-08:00

Желтоқсан басталысымен Қазақстанда жаңа жылға қарбалас дайындық жүріп жатқанда Стамбұлдық студенттер басты мерекеміз тәуелсіздік күнін ұлықтап, көпке үлгі болды. Қарашаның орта шенінде басталған концертке дайындық елім деген білімгерлердің жанын жай тапқызбады. Үлкен шараны ойдағыдай өткізіп барып қана демдерін алған олар еліміздің ең биік салтанатын өз деңгейінде өткергендеріне мақтанышты. Сондай-ақ концерттен бөлек ел тәуелсіздігіне орай Стамбұлда Түркияның 6 қаласында білім алып жатқан студенттер арасында футбол турнирі өткізілді. Анкара, Измир, Сакария, Кония, Кайсери қалаларындағы білімгерлердің командасы және Стамбұлдағы түрлі университетте оқитын студенттерден құралған екі команда, мұнан бөлек аталмыш шахардағы Фатих университеті студенттерінің командасы, жалпы саны сегіз команда алғашқы орындар үшін таласты. Мұндай шара тек биыл ғана өткізіліп отырған жоқ. Өткен жылы да тәуелсіздік күніне орай өткізілген футбол турнирінде Стамбұл студенттерінен құралған Анзор Гуссейінов бастаған команда жеңісті қолдан бермеп еді, биыл да сол дәстүрден жаңылған жоқ. Құрамында Анзор Гуссейінов(Стамбұл университеті, халықаралық қатынастар), Ербол Молдабеков(Стамбұл техникалық университеті, құрылыс инженерлігі), Азамат Дихаев, Дастан Оспанов, Әкрам Нұршимов(үшеуі де Стамбұл техникалық университеті, мұнай және газ ісі), Сержан Егізбай(Стамбұл техникалық университеті, ұшақ инженерлігі), Нұрдаулет Медеуов(Анкара университетінің Стамбұл филиалы, тіл үйрену орталығы) секілді тісқаққан ойыншылары бар аталмыш команда бұған дейін барлық команданы қоғадай жапырып келе жатқан Фатих Университетінің командасына да, Сайын Жәдиұлы бастаған, Сәбит Мұхамеджанов қостаған Сакария студенттеріне де тегеурінді қарсылық көрсете білді. Әсіресе Сакария Университетімен стамбұлдықтардың арасындағы ойын өте тартысты өрбіді. Іштей стамбұлдықтарға жанкүйер болғанымызбен лайықтысы ұтсын дедік. Басқа командамен ойнағанында Сәбит Мұхамеджановтың аяғына тиген доп дереу қақпаны адаспай тауып жататын. Стамбұлмен ойында Сәбиттің жөнелткен добы қырағы қақпашы Әкрамнан айласын асыра алмай пұшайман болды. Сан түрлі қызықтарға толы турнир кеш қарая мәреге жетті. Ең үздік ойыншы атағына қарсыластар қақпасына 15 гол атқан Анзор Гуссейінов лайық деп танылды. Оқу мен спортты қатар алып жүрген өрелі өрендер қандай құрметке де лайық. Турнир соңы үлкен концертке ұласып, аяқдопшыларымыз Қазақстанның Түркиядағы төткенше және өкілетті елшісі Жансейіт Түймебаев марапаттады.

Бүгін Самат Смақовтың туған күні

2010-12-08T07:51:00.000-08:00

Бүгін еліміздегі нөмірлі бірінші футболшы Самат Смақовтың туған күні. 1978 жылдың 8-желтоқсанында дүниеге келген. Семейдің тумасы. Аяқдопшылық каръерасын жаңылыспасам 1997 жылы «Елімайдан»(1997-1998,2003) бастаған Самат әр жылдары еліміздің «Иртыш»(1999), «Жеңіс»(2002), «Қайрат»(2004-2006), Ресейдің «Ростсельмаш» (2000-2001)командаларында ойнады. 2007 жылдан бермен қарай «Ақтөбенің» ойыншысы. 1997-2008 жылдары ұлттық құрамада ойын көрсетті.
6 рет Қазақстанның үздік футболшысы (2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009) атанған. Қазіргі таңда ұлттық құрамада ойнамаса да «Ақтөбенің» намысын сырттағы ойындарда қолдан бермей жүргендердің бірегейі. Қазақстан Суперкубогының екі дүркін чемпионы. Қазастанның алты дүркін чемпионы. «GOAL», «PRO СПОРТ Казахстан», «Караван» басылымдарының да бірнеше мәрте жеңімпазы.
Самат ағамызға зор денсаулық, сондай-ақ каръерасына табыс, шабытына шабыс тілейміз.
Осындай талантты, намысқой ұлдарымыз көп болсын дейміз!!!

2010-12-08T07:48:00.000-08:00

Көптен бері блогыма футбол жайлы жаңалықтарды жазбадым. Себеп көп-ті. Бастысы жалқаулық. Онан кейінгісі үсті-үстіне келген емтихандар. Және соңғысы 16-желтоқсанға дайындық. Дайындық дегенде, қырып – жойып басында жүрген мен жоқ. Тек сценарий жазасың деген міндетті артқан соң артынып тартынып әр күн кешке қарай сабақтан шыға сап сонааааау Беязиттан Зейтінбұрныға барам, қалам қағазымды арқалап. Сол жердегі дайындығын пысықтап жатқан өзіміздің қазақтармен қауқылдасып, қалжыңдасып, бір кешті өткіземіз әйтеуір. Күнде осы. Айтпақшы, бұл графикке суббота күні өзгеріс енеді бірақ. Галатасарайдың матчына үлгеру үшін кейде дайындыққа бармай қалам, барған күндерімде ерте қайтам. Ал Барселонаның матчы бар күні түгел бүтін күнге рұхсат аламын. Обшым, осылай. Байқаймын, Барселонаның Реалмен болған матчы жайлы да ештеңе демеген сияқтымын. Кеш те болса деп қояйын. Түрікшелесем, гүзәлді! Чок гүзәлді. Бүгүне кадар онун гиби зевкли бир матч излемедим дееееееееп кеткенсің ба:-). Жоқ, расында да матч өте керемет болды. Біреумен бәстестім бе, жоқ па есіме түсіре алмай қойдым, бірақ есеп дәл олай болады деп үш ұйықтасам түсіме кірмеді. Тамаша голдар!!! Барселона Реалды тырп еткізбеді ғой тіпті. Аяқтарына доп бермеді. Әй, енді, ол Барселона ғой енді!!! Дегіңіз келіп отырғанын білем. Иә, мен де соны дейін дегем.

Өткеееееееен жазбаларымның бірінде ГС-лық Арданың Бешікташпен ойнайтын матчқа шығатынын айтқан ем. Өтірікші болдым. Түріктің сайттары өтірікші қылды мені. Бешікташтан жеңілдік. Өткен апта Қасымпашамен ойнадық. 3-0 қылып жеңдік. Қазір тоғызыншы орындамыз. Әлі де үміттіміз, көреміз енді. Үмітсіз шайтан деген. Айтпақшы, «Заман» газеті Арданың алдағы Генчлербірлігімен ойнайтын матчқа шығатынын айтады. Сендік.

Әзірге осы. А, айтпақшы, негізгі жаңалықты ұмытып барады екем. Бүгін Барсаның Рубинмен матчы бар еді. Бірақ...(аузыма келген лас сөзді жұта салайыншы)түрік каналдары көрсетпейтін болыпты. Бурсаспор мен Ренджерс ойнайды екен де. Екеуі де Түркия уақытымен сағат 21.45-те екен. Және чемпиондар лигасын тек бір-ақ канал көрсететін еді. Сөйтіп, Барсаның матчын көре алмайтыныма пұшайман болып отырған жайым бар. Интернеттен көрейін десем, біздің общаганың тасбақа уай-файымен мой мирге бір сағатта әрең кіресің, матч көрмек тұрғай...

Али Сами Йенде Бешикташпен бетпе-бет.

2010-11-28T06:22:00.000-08:00

Қазір үш сағаттан кейін Әли Сами Йен стадионында Түркияның екі дәуі Галатасарай мен Бешикташ командалары кездеседі. Ел чемпионатында чемпиондық тәжден алыстай бастаған екеу үшін де ұпай ауадай қажет. Қазір алдыңғы орында Трабзонспор тұр. Онан кейінгі орында Бурсаспор. Бешикташ алтыншы ма еді, жоқ сегіз… есімде жоқ. Бірақ біріншілктен біраз алыстау әйтеуір. Галатасарай болса, оныншы орында. Бешикташқа қарсы ойнайтын он бірдің ішінде Арда Тұран тағы жоқ. Өкінішке орай...

Айтпақшы, футболды стадионның өзінен көргім келген. Билет бітіп кетіпті. Алыпсатарларда бар көрінеді. Бірақ ең нашар жерінің өзі жиырма мың теңге. Ал жақсы жерлері алпыс мыңңңңңңңң...........

2010-11-28T06:19:00.000-08:00

Түнде чемпиондар лигасында «Валенсияға» қарсы ойнаған «Бурсаспор» 6-1мен жеңіліс тапты. Ойын туралы пәлен дей алмаймыз. Тек қазіргі ел чемпионы 5 ойыннан әлі бір де бір ұпай ала алмады. Команданың бас бапкері Сағлам Ертұғрұл болса, аяқдопшыларын жұбатып бағуда.

2010-11-28T06:17:00.001-08:00

Түрік халқында «Ішкен жегенің өзіңде қалсын, көрген-білгеніңді баянда» дейтұғын сөз бар. Онысы ішкен жегеніңді айтпа да, көрген білгеніңді айт дегені. Сол секілді тоғыз күн Құрбан айт мейрамында Күтахия, Ыспарта, Ұшақ қалаларында көргенімді еш қоспасыз баяндайын сіздерге.

Күтахия Түркияның Оңтүстік бастысындағы шыны, порселенімен атақты қала. Ыспарта болса, Еуропа ғалымдары Бедуиззаман атап кеткен ғалым, ойшыл, түрлі діни кітаптардың авторы Сайд Нұрсидің туған жері. Сондай-ақ бұл қала раушан гүлімен де атақты. Мәселен Алматының символы апорт болса, Ыспартаның символы раушан гүлі. Ұшақ дейтұғын қала алдыңғы екеуінен кішілеу, бірақ Ыспарта мен Күтахияға жапсарлас жатқан қала. Бұл жер Тархана дейтұғын сорпасымен танылған.

Аталмыш қалалардағы сапарымыз Құрбан айтпен тұспа-тұс келгендіктен «Құрбан байрамының» Түркиядағы салтына да куә болып қайтқан жайымыз бар. Біз 1-қаңтар, яғни Жаңа жылға қалай дайындалсақ, бұлар Құрбанға дәл солай дайындалады екен. Әр үйде қарбалас. Айт намазы оқып болысымен барлық үй қасапханаға айналады. Қалалардағы көпқабатты тұрғын үйлердің маңы да. Жаңа сойылған еттен олар да біз секілді қуырдақ дайындайды, бірақ атын «кавурма» деп атайды. Соған ұқсас «гүвеч» дейтұғын тамақтары және бар. Құрбан сойылып бітісімен кішілері үлкендерінің үйіне «байрамлашмаға» барады. «Байрамлашмақ» сәлемдесу деген сөз. Балалары әкелерінің үйіне, немерелері аталарының үйіне барып, қолып сүйіп амандасады. Қол сүюден басқа тағы бір салт бар, жастары қарайлас әйелдер, қыздар қол сүйіп амандаспайды әуелі бет сипайды да, онан соң төс түйістіреді. Сонан соң әрқайсысының алдына ыстық тамақ немесе баклава мен шай келеді. Ер адамдар бөлек бөлмеде, әйел кісілері бөлек бөлмеде отырып, шай ішеді немесе тамақ жейді. Айтпақшы, кішкене түрік балалары біздегі жарапазан секілді әр үйге кіріп тәтті жинайды. Оны барлық жерде «Байрам шекері», ал Күтахияның Симав дейтұғын жерінде «лүп-лүп» деп атайды. Ал біз секілді жасы үлкендеріне ақша береді.

Қысқасы, осылайша бір күнде бес-алты үйді, үш күнде он бес-жиырма шақты үйге кіріп шығады. Әрине, кез-келген үйге кірмейді. Ет жақындарына, көңіл жақындарына, дос жарандарына, т.б.

Ұмытып барады екем, бізде көбіне жаңа жылда беретін «премияльныйды» түрік халқы Құрбан айтта береді.

Біз көрген жайттар осындай, жазатын нәрсе әлі бар, бірақ көп созып дәмін қашырмай, нүктесін қояйын. Қалғанын алдағы жазбаларда баяндай жатам.

2010-11-28T06:13:00.000-08:00

Осы жексенбіде болатын чемпионаттың кезекті ойыныны Галатасарай мен Бешікташ арасындағы кездесуде ГС капитаны Арда Тұранның доп тебетіні белгілі болды. Жарақатына байланысты Фенербахчемен болған ойынға қатыса алмай тордағы арыстанның күйін кешкен Арда Бешикташ кездесуінде алаңда атой салар деп үміттенеміз. Чемпиондық атақтан үміттерін үзе бастаған Галатасарайдың жаңа жаттақтырушысы Хаджи Мисимовичты ойыннан тыс қалдырды.

Осы, туды құрметтеуді түріктерден үйрену керек-ау бізге...

2010-11-28T06:07:00.000-08:00

Бұрындары НТВспор дейтұғын спорттық каналдағы «спор ашкы», яғни спортсүйер дейтін бағдарламаға қатысатынбыз. Әншейінде атын гәзиттен оқитын түрлі спорт жұлдыздарын бетпе-бет көріп, мәз болушы ек. Соңғы кездері бағдарлама әкімшілігінен шақырту келмей қалды. Себебін сұратсақ, бір топ ябанжы (шетелдік деген сөз) студент Түркияның туын аяққа таптап жатқанын бұлардың оперативті любитель операторлары видеоға түсіріп үлгеріпті. Ары қарайға әңгіме бағдарлама туралы емес, ту турасында. Жалпы, түрік халқы туға өттте құрметпен қарайды. Кез-келген ғимаратының төбесінде, тіптен жатақханадағы қыздардың кейбірінің терезесінде ай жұлдызды қызыл ту ілініп тұрады. Ту мен Ататүріктің суреті олар үшін ең қадірлі зат. Өткен жылы бір оқиға болды. Біз жаңадан кеп Чемберлиташ жатақханасына орналасып жатқанбыз. Біздің қыздардың бірінің төсегінің тұсындағы қабырғада Ататүріктің суреті ілініп тұрған көрінеді. Ол қыз ұйықтап жатқанда үстіме құлап кетер деп алып, елеусіз бір жерге қоя салған ғой. Сөйтсе, түрік қызының біреуі біздің қыздардың есікке жапсырып қойған тудың суреті бар «Рахат» конфетінің сыртын жұлып тастапты. Неге десек, сендер неге Ататүріктің суретін алып тастайсыңдар дейді. Намысшылын қара… Өткен жылы бізде, яғни Қазақстанда тудың суреті бар ішкиім сатуға түсіп, көп шу болған соң сатылымнан алынды деп оқыған ем, сатып алуға үлгергендер де бар екен. Осы жазда жағажайда бір-екеуін ұшыраттым. Осы жазда бір құрбым Америкаға work and travelмен барған еді, Американың туы бар рәзіңке тәпішке киіп келіпті. Дәл Американың өзінен...

Осы, туды құрметтеуді түріктерден үйрену керек-ау бізге...

Қазақшасы түпнұсқасынан да жақсырақ...

2010-11-28T05:49:00.000-08:00

Александр Сергеевич Пушкин

Я вас любил: любовь ещё, быть может,
В душе моей угасла не совсем;
Но пусть она вас больше не тревожит;
Я не хочу печалить вас ничем.
Я вас любил безмолвно, безнадежно,
То робостью, то ревностью томим;
Я вас любил так искренно, так нежно,
Как дай вам Бог любимой быть другим.

қазақшасы:

Мен сізді сүйіп едім, мүмкін әлі
Сүйемін. Баурағансыз ұнап бірден.
Қос тағдыр қосылмаса кім кінәлі
Ал сізді айыптаудан жырақпын мен.
Үмітсіз сүйдім, сосын үздім әнді
Сан жұтып қызғаныштың кекті демін.
Өзіңіз ұнатқан жан сізді мәңгі
Дәл мендей сүйіп өтсін деп тіледім. (аударған Ф. Оңғарсынова)

түрікшесі:

Seviyordum sizi: bu aşk belki
İçimde sönmedi bütünüyle;
Fakat üzmesin sizi artık bu sevgi;
İstemem üzülmenizi hiçbir şeyle.

Sessizce, umutsuzca seviyordum sizi,
Kâh ürkeklik, kâh kıskançlıkla üzgün;
Bu öyle içten, öyle candan bir sevgiydi ki,
Dilerim bir başkasınca da böyle sevilin(аудармашысын білмеймін)

Қайдан шықты бұл футбол!!!

2010-11-10T10:40:00.000-08:00

Біздің қазақ «Асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар, бәрінен де қой бағып құйрық жеген озар» дейтін-ді. Бірақ мақалдардың (жоғарыдағы мақалға жата ма, жоқ па білмеймін бірақ) да заман өте өзгеріске түсіп тұратыны бар. Сол секілді доп ойнағанның да тозып емес, озып тұрғаны рас. 11 аяқдопшы бір доптың соңында болса, бүкіл дүние сол 11 аяқдопшының соңында. Дөңгеленген дүниені басқа ойын дәл футболдай экранға байлай алмайды(Бірақ дүние жүзі тек қазақтардан тұратын болса, телерейтингте бірінші орынды футбол емес, түрік сериалдары алар еді:)))))))

Енді осы аяқдоп ойындары қайдан шықты, соған шолу жасап көрелік...

Аяқпен ойналған доп ойындарының тарихы ежелгі шумерлерден бастау алатын көрінеді. Мысырдан да табыттың қабырғаларынан аяғымен доп тепкен адам сықпытты суреттер табылған. Тіптен біздің заманымызға дейін 2500 жылдық тарихы бар диамерті 7,5 болатын, теріден және зығырдан жасалған доптардың кейбірі бүгінге жеткен, солардың біразын музейден де кездестіруге болатын көрінеді. Гомердің «Одиссейінде» де доп ойындары туралы айтылады. Орта Азия түріктерінде де қыз бен жігіт аралас команда құрып, допқа қол тигізбей, тек аяқ және баспен ұру арқылы қарсы команданың қақпасына кіргізуді мақсат еткен ойындар ойналғаны деректерде бар. Ішінде Мақмұт Қашқари да бар бірнеше тарихшының кітабында түркілер ойнаған «Тепүк»атты ойын жайлы сөз етілген. Бұл ойынның ережелері қазіргіге өте жақын. Ойынға қолды қатыстыруға тыйым салынған және доп алаңның тысына шықпауға тиіс-тін. Ал қазіргі футболдың негізі Римдік әскерлер арасында ойналған «harpastum» атты ойын көрінеді. Ал Еуропада футболдың тарихы әлі талқыланып келеді. Француздар, италиялықтар және британдықтар мұны меншіктеп алғылары бар. Өз мемкекеттерінен басқа мемлекеттерге тарағанын айтады. Өркениеттің түрлі кезеңдерінде түрлі формамен көрінсе де, фут-ойындардың қазіргісіне ең жақыны ХVII ғасырда Ұлыбританияда туылған деп санайды енді бір зерттеушілер.1848 жылы Ұлыбританияда Кэмбридж университетінде студенттер арасында ойналған ойында әр команда тек 11 кісіден шығара білген. Осыдан бермен қарай футбол 11 кісімен ойналатын көрінеді.

Қағыс естимін деп...

2010-11-10T10:39:00.000-08:00

Ақыры ашылдым ғой, соңына дейін ашылайын:). Универ жайлы айтқанда еріксіз осы жағдай есіме түседі. Сегізінші наурызға жақын күндердің бірі. Екінші курс болуы керек ұмытпасам. Біздің факультеттің балалары журфактың үшінші залында мейрамға арнап концерт қойды, ішінде КВН-ы бар, өте қызықты өтті. Содан шығып келе жаттық, қасымда Гүлфат, Нұрзада деген құрбыларым бар. Жасырып не қылайын, журфакта маған ұнайтын бір бала бар-тұғын. Соны көрсем, әшейінде ауыз жаппас басым, жер шұқиды да қалады. Сонымен, оны көрмес үшін өзіміздің этажбен өтіп түсейікші деп өтініш жасадым қыздарға. Көріп қалуым ықтимал ғой әйтпесе. Бірақ біздің қыздарға қызық керек, көнбей қойды. Амал жоқ журфакпен, екінші этажбен, дәлірегі этаждан түсіп келе жаттық. Қыздар қатты сөйлей бастады, мен жай сөйлеулерін өтіндім. Қырсықтар: «Не, Пәленшиев Түгенше естіп қалады деп қорқасың ба?»-деп бұрыла беріп еді(әрине, атымен атады), дәл алдымыздан Түгенше шығыыыыыыыып келе жатыр. Тірідей өлтірді мыналар мені!.. Дым болмаған кісідей сәлемдесіп өте беріп ем, «мейрамыңмен!!!» дегендей болды. Бірақ мейрамға әлі ерте-тін. Бесі ма сондай әйтеуір. Бірақ сол мейрамға арналған концерттен шыққан маған сегізі басталып қойғандай көрінген. «Рахмет!!!»-дедім мен де мәз боп. «Рахмет??? неге?»деп сұрады ол. «Енді, мейрамыңмен деген жоқсың ба?»-десем, «Жоқ, медианетке кетіп барасың ба? деп сұрадым»-дейді. Есі бар кісі шыдар тұра алмас еді, құрбыларым жатып қалды. Менде күлер шама жоқ...

Эххххх, курстық жұмыс...

2010-11-10T10:38:00.000-08:00

Универде жүргенде жазу жұмыстарына келгенде жалқаудың жалқауы мен тұғынмын. Курстық жұмыс дегендерді бір күн (дәлірегі бір түн) қалғанда жазуға отырам, ұйықтамай түнімен жазам, таңертең қорғаймын. Біздегі ұқыпты, пысық қыздар бұндайды бір ай бұрын жазып дайындап қоятын.

Сондай курстық жұмыстың бірі Гүлжан Болатова деген апайдың сабағынан-тұғын. Сабақтың аты ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті. Дәлірегі, қазақ әдебиетінің тарихы деген сабақ, тек біз әр семестр соның бір кезеңін оқимыз. Үшінші курс. Бірінші курсқа келгенде старшактардан сұраймыз әуелі, анау апай қандай, мынау ағай қандай деген сияқты… Олар бізге сипаттайды. Солардың ішінде Тасымов, Берікбай ағай(егер кф-қазақ филологиясы болсаң) және осы Гүлжан Болатованың аты көбірек аталатын-ды. Осылардың сабағынан қалма дейтін. Гүлжан апай расымен қатал, сұсты, оқымасаң баллды аз қойып, рубежкада зарлатады. Бірақ мен Гүлжан апайдың жиені Ақботамен бір сыныпта оқығанымды айттым әу бастан. Ақботаның һәм өзіне, һәм бізден бір сынып төмен оқитын інісіне математикадан бір адамдай көмектескем. Сонымды алға тартып біраз еркін жүрдім. Басқалар сияқты Өмірхан ағайдың кітабын түгелімен жаттағам жоқ. Сонымен, сол Гүлжан апайдың сабағынан курстық жұмыс берген-тұғын. Тақырыбым Қазақ драматургиясының қалыптасу тарихы. Біздің кітапханада жөнді кітап жоқ екен. Академиялық кітапханаға бардым, қорғаудан бір күн бұрын. Бағыбек Құндақбаевтың театр сынына қатысты кітабын, тағы бір екі авторды үйге сұрап алдым. Сосын сағат алтыда медианетте сабағым бар-бар-тын, соған қатыстым. Сөйтіп жатақханаға сағат тоғызда оралдым. Шай ішіп, газет ақтарып, қыздармен сөйлесіп… сағат түнгі бір болды. Сосын жаңағы курсовойды жазуға отырайын. Іздесем кітаптарым жоқ. Медианетте қалып қойды ма деп куратор Ботаға звондаймын, ештеңе қалмады дейді. Құрыған жерім осы шығар. Таңертең сағат онда қорғау. Бәрінен бұрын кітапхананың кітаптарын айтсайшы… Өзіміздің кітапхана емес, білдей академиялық кітапхана… Амалым құрып медианеттегі группаласым Балжанға звондадым, түнгі бір жарымда. Сөйтсем жатақханаға келгенде автобустан өзім түсіппін да, кітаптарым қалып қойыпты. Бақытыма орай Балжан менен екі аялдама кейін түсетін, сол көріп, алыпты да, менікі екенін біліп, өзімен алып кеткен екен. Қуанышымда шек жоқ, курсовойымды жазып, өткізіп, бес алған адамдай жеңілдеп қалдым. Ол маған таңертең тоғызды әкеп беретін болды. Онда қорғау. Нешауа, бірдеңе қылармыз, бастысы кітар табылды. Таңертең сегізде корпусқа бардым. Тоғызда Балжан келді. Екеуміз шай іштік. Айтпақшы, ұмытып барады екем, қорғау екіге ауыстырылыпты. Жыртық үйдің құдайы бар дейсің бе, іздегенге сұраған дейсің бе, әйтеуір бар нәрсе менің орайыма шешіліп жатты. Онда біздің оқырман залына кірдім да, сағат бірге дейін қырық бет курсовойды жазып біттім. Пайдаланған әдебиеттерге өзім білетін барлық жазушыны тізіп жазып бердім. Сонымен курстық жұмыс дайын. Сағат екіде салып ұрып аудиторияға барсам, бәрі тапсырып тастапты. Беріп үлгердім бірақ. Гүлдан апайым әдебиеттер санына қарады да, бәрі дұрыс қой Серікқызы?-деді. Ұялып жатар шама жоқ, басымды изедім. Міне, өстіп бір курстық жұмысымды болатын күні жазғаным бар.

2010-11-08T05:43:00.000-08:00

Бүгін дүйсенбі сағат екіде еді сабағым. Соған асықпай келдім дегеннің өзінде екі сағат ерте келіппін. Төртінші қабаттағы интернет бөлмесіне кіріп, он.кз, аламан.кз-ты ақтарып екіні күттім. Тура екіде ANFİ-A-ға(дәріс болатын аудиторияның аты) барсам, ешкім жоқ. Жоқ емес-ау, анаааааааау төр жақта бір түрік студент отыр екен. Содан «сабақ болмай ма не?»деп сұрасам, «жоқ, емтихан ғой бүгін»дейді. Жүрегім тас төбеме шықты. "Қай жерде?" десем, "қазір, сағат екіде, осы аудитрорияда" деп жауап қатты. Ал керек болса. Дүние дөңгеленіп жүре берді. Сосын, «осы сен екінші курссың ба?»деп сұрасам, үш екен. Жүрегім орнына түскендей болды. Жүгіріп барып астыңғы қабаттан емтихан кестесін қарадым. Шығып қойыпты. Қуануға орай жоқ, бұл сабақтың емтиханы ертең екен. Өткен апта түгел сабаққа келмегенім енді есіме түсті. Сол сабақта ескерткен болуы керек ұстазымыз.

Сонымен, ертең бакалаврдың студенттерімен бірге оқитын «Ақпарат және құжаттарға қол жеткізу»(Bilgi ve belgelere erişim) деген сабақтың емтиханы. Алғашқы емтихан. Дұға етіп қойыңыздар бауырлар!!!

2010-11-08T05:40:00.000-08:00

Қырсық бір айналдырса, шыр айналдырады деген рас-ау… Кеше Ақтөбе чемпиондық тәжден айырылды. Бүгін Галатасарай Трабзонспордан жеңілді. Рас, Трабзонспор оңай шағылар жаңғақ емес, десе де, ГС-ның жеңетін мүмкіндігі бар еді, өздері құртты. Серветтің қателігі.

Шіркін, Арда тезірек қосылса ғой ойынға...

2010-11-08T05:38:00.000-08:00

Кеше кешкісін (Ыстамбұл уақытымен) Ермұхамед Мәулен бауырым смс жазады. Мой мирдегі достарымның ішінде бар болғаны және бір факультетте оқығанымыз болмаса ортақ әңгімеміз жоқ-тын. Бірақ спорт.кс-та істегенін білем, сырттай тілекші боп жүретін едім. Сол кеше агенттен смс жазғанында еш шүбәсіз дереу АҚТӨБЕнің жеңісімен құттықтайын деген болар деп ойладым. Бірақ… керісінше жеңіліспен "құттықтады". Құттықтадыны тырнақшаға алмауым керек еді негізі, өйткені тура мағынасында құттықтады. Бірақ ала салдым (сөзді көбейтпейін ары қарай)...

Cонымен, Ақтөбе чемпиондық тәжді «Тобылға» берді. Уақытша. Бір қызыыыыық… непривычно....(Біздің қыздардың әдеттен тыс, оғаштау нәрсеге қолданатын сөздері). Иә, уақытша. Бір-ақ жылға. Менің бір досымның:«Кешке бір досымды ертіп шығам. Оның да аузы аққа, қолы қызға тисін, подруганды ілестіре шық »дейтіні бар еді, сол секілді Тобылдың да аузы аққа, қолы қызға, ой кешіріңіз, чемпиондыққа тисін деп бір жылға бере тұрдық. Келесі жылы қайтып аламыз...

2010-11-08T05:37:00.001-08:00

Кеше Актобе, бугин Галатасарай… О, Кудайым-ай, бул ненин жазасы?

2010-11-08T05:23:00.000-08:00

Сени ар ойлаганымда журегиме бир жулдыздын суретин cалатынмын. Казир ол жулдыздардын канша екенин билемисин? Будан былай менин жеке аспаным бар...

2010-11-06T05:52:00.000-07:00

Көптееееееееееееееен... көптен дегенде... үш жыл болды, күнделігіме ештеңе жазбағам. Оныншы сыныптың аяғында басталған менің мөлдір әлемімдегі өзгерістермен қоса күнделік пақырдың да алғашқы бетіне үмітке толы маржан жазулар тізіле бастапты. Әр күнгі жазба үлкеееееееен үміт арқалап, сол күнгі парақты жабатын. Осылайша төрт жыл өтті. Екінші курста онымен танысып, біліскеннен кейін жазбалар да жандана бастады. Алайда көп ұзамай сезім екеуара емес, біржақты болған соң қарым-қатынас бауы біртіндеп сетіней бастады. Бұл кезде жазбалар да сиреді. Ал үшінші курста оған деген сезімім семи бастағанда күнделікті мүлдем қолыма алмайтын болдым. Әуелгіде жастығымның астында жататын, кейіннен шабаданымның түбіне жайғасты. Мен жайғастырдым әрине. Көшіп-қонғанда біреуінің қолына түспесін деп сыртынан елеусіз бір пакетпен орап қойғанмын. Сол пакетпен Түркияға да келді. Онан бері де түрлі әсерлер жасанды, жаңа мемлекетке келу, жаңа мәдениет, жаңа достар...Бірақ соның бір де бірі оныншы сыныптағыдай әсер қалдырмаса керек, күнделігімді ашуға әрекет те жасамаған еді-тінмін.
Бүгін соны аштым!!! Дереу ішімдегіні ақтардым. Бітірген соң алдыңғы жазбаларды парақтағам, ең соңғы жазба 19.07.2007-де жазылыпты. Бүгін алтыншы қараша. Алдыңғысының соңы ащы бітіпті... Бұл жолғысы...Көрерміз...

Қазақ пен түрік халқының ырымдарындағы ортақтық пен айырмашылықтар

2010-11-03T04:56:00.000-07:00

«Қазақтар ырым етеді, ырымы қырын кетеді» дейтұғын бір мақал бар. Қазақтың ырымшылдығын, сенгіштігін сынау үшін айтқаны. Бақсақ, ырымшылдық жалғыз бізге тән емес, түрік халқының қанында да бар қасиет көрінеді. Кейде тіпті бұл түрік, қазақ қана емес, жалпы адамзат баласына тән бе деп те ойлаймын. Өйткені қара мысықтың жолды кесіп өткенін сәтсіздік санайтындар жер жүзінде жетіп жатыр. Немесе қытайлардың он үш пе еді, әлгі бір саннан шошитыны. Алты санын сайтаннан деп нанатындар… т.б.

Бірақ біз бұдан кейінгі абзацтарда тек түрік пен қазақ ырымдарындағы айырмашылық пен ортақтықты сөз ететін боламыз.

Түрік халқы да дәл біз секілді өліге құрметпен қарап, олар жатқан мекенді киелі санайды. Сол себепті мазарға қатысты ырымдары көп кездеседі. Мәселен, бейіттің басындағы ағашты кескен адам қайғыға душар болады деп сенеді. Сондай-ақ бейітті сұқ саусағымен көрсеткен адамның бармақтары кесіледі-міс. Бұл тыйым бізде де бар. Әжелеріміз сұқ саусағыңмен бейітті көрсетуге болмайды дегенде біз «неге болмайды?»деп қарсылықты сауал жөнелтеміз ғой. Бірақ сол «неге болмайдымызға» әр ырымда «жаман болады» жауабын алатынбыз. Жауапқа қанағаттанбасақ та жамандық келетінінен қорқып, ырымды екі еткізбеуге тырысатынбыз.

Түріктер жас сәби қоймастан жыласа ол үйге көп ұзамай өлім келеді дейді. Бұл ырым бізге де жат емес, кішірек кезімізде әжелеріміз «өксіме, басыңа бірдеңе көрінді ме?»дейтіні тегіннен тегін емес қой. Сондай-ақ, байғыз шатырға кеп дыбыс шығарса, сол үйден біреуі өледі дейтұғын ырым оларда да бар. Айтпақшы, түрік халқы құрбандыққа шалынған мал тілін шығарса, көп ұзамай шалған үй иесі өледі деп жориды. Бірақ бұл ырым бізде жоқ секілді.

Екінші бір ұқсастық отқа қатысты ырымдарда кездеседі. Мәселен, оларды жанып тұрған отқа түкіру, су төгу, тырнақ салу сәтсіздік әкеледі. Ал бізде отқа су құйып өшіру ошағыңның оты өшсін, ұрпақсыз өт деп жорылады.Тырнақты бізде керісінше, жанып тұрған отқа тастайды. Сондай-ақ от әлдеқашан сөнген болса да күлдің жанына жатуға болмайды, күлде жын мен шайтан ойнақ салады-мыс.

Бала кезімде құрбақа өлтірсем әжем жаңбыр тоқтамай жауады, бидай төксем, өгіз сүзеді деп сендіретін. Сол себепті үлкендер жаңбыр тілегенде тасаттық жасаса, мен құрбақа өлтіретінмін. Жанды тіршілік иесінің обал сауабын білмейтін ессіз заман ғой. Дәл осы ырым түрік халқында да бар болып шықты, бірақ олар құрбақа емес, жылан өлтірсе, тоқтамай жауын жауатын көрінеді. Жолға шыққанда алдымыздан қоян кездессе біз жолымыз болады екен деп басымыздағы бөркімізді аспанға атып қуанамыз, ал түрік халқы керісінше жолымыз болмайды деп қайтып келеді екен.

Үстіңе киіп тұрған киімді шешіп тігу керек, әйтпесе кісінің жолы байланады екен. Бұл ырым бізде де ішінара қолданылады. Біздің аймақта қолданылмағанымен Қызылорда жақтың қыздарынан естігенім бар.

Жарылған ыдысты міндетті түрде сындыру керек, әйтпесе бақытсыздық, шығын әкеледі деп ырымдайды.

Сондай-ақ түрік халқында түн, қараңғылыққа қатысты ырымдар көптеп кездеседі. Түнде тырнақ алма. Бұл бізде де бар. Бірақ бұл ырымнан гөрі әдеп, денсаулық тұрғысынан жасалған тыю секілді көрінеді маған. Ертеде түнде жарық жоқ-тын. Киіз үйде немесе бір, әрі кетсе екі бөлмелі баспанада тұратын бабаларымыздың аяқ-табағы жатар орнынан алыс емес еді. Тырнақтың байқаусызда табаққа түсіп кетуі ықтимал. Осы себепті тыйым салған секілді. Сол секілді нанның күйгенін жесең, бай боласың, нан қоқымын жесең, бақытты боласың дейтіндер ас атасын ысырап, әрі аяқ асты етпес үшін айтылған сөз бе деймін. Жоғарыдағы бидай төксең, өгіз сүзеді деген де осындайдың мысалы.

Сондай-ақ, түнде сағыз шайнау- өлінің етін жеу, түнде тігіс тігу–өлінің етін тігу деген секілді ырымдары бар. Бұлар да жоғарыда айтқандай қараңғы жерде болуы ықтимал төтенше жағдайдың алдын алу секілді. Өйткені, қараңғыда киім тіккеннің қолына ине кіріп кетуі мүмкін, т.б. Олай дейтін себебім, бұл ырымға түріктер өздері де сенбейді, күле қарайды.

Ырымға сену –Аллаға серік қосу деп қанша жерден туласа да қазақ ырымшылдығын қойып кете алмайды. Соңғы кезде ырымдар да заманына қарай жаңарып, «модный» ырымдар пайда бола бастады. Бір құрбым: «Ақшаң көп болсын десең, оны айнаның алдына қойып қой» десе, енді бірі: «Сен ақшаға қалай қарасаң, ақша саған солай қарайды. Ақшаны әмиянға ұмар-жұмар қып тыға салмай, бүктеуін жазып, ұқыптап сал» дейді. Тағы біріне ақша берсем, қолға бермейді, жерге қойып бер дейді...

Біз көрген білгенімізбен бөлістік. Сенбеу сену өз ықтиярыңызда.

Мына қызыққа қараңыз. Үстінде дүние жүзінің картасы бар сиыр.

2010-11-01T12:16:00.000-07:00

«Рональдинье сияқты бір аяқдопшыға спонсор болғыңыз келе ме?»

2010-11-01T07:15:00.000-07:00

«Рональдинье сияқты бір аяқдопшыға спонсор болғыңыз келе ме?». Галатасарай клубының директоры Аднан Полат «Pegasus әуе жолдарының» директоры Әли Сабанджыға сұрақты дәл осылай төтесінен қойды. «Спонсор болуға болады, бірақ Рональдинье үлкен есім» деп жауап берген Сабанджыға Полат: «Көз алдымызда оны үлкейтпеңіз, оны келтіру анау айтқандай қиын емес» деді. Осы түріктердің амбициясына разымын. Қазақтар: «Құласаң, нардан құла», орыстар «Попытка не пытка» демей ме? Бізге де осындай тәуекел керек-ақ!

Үнсіздік

2010-11-01T07:14:00.000-07:00

Сенбі күні өткен жылы келген қазақ студенттері биыл келгендерді қонаққа шақырған-тұғын. Мен де бардым. Жақсы, көңілді өтті. Ары қарайғы әңгіме бұл турасында емес бірақ.
Сол кештегі қызып жатқан «мафия» ойынын қиып, сағат жергілікті уақытпен 19-да басталатын Галатасарай-Анталияспор матчына асығып кеттім жатақханаға. Түрікшелесек, матч кейфін, жалпақ тілге салсақ «матч кайфын» қашырғым келмеді. Жатақхана асханасының екінші қабатындағы үлкен экран алды әдеттегідей толы екен. Тек оң жақта бір баланың жанында және артында екі орын бос. Артқы орынға жайғастым. Ойынның басталуына 8 минуттай бар екен. Буфеттен су алайын дедім де, сөмкем мен қағаздарды алдымдағы баланың жанына қарай тұрыңызшы деп қойып кеттім. Келдім, жанына бір қыз жайғасыпты. Қызы болу керек. Рахметімді айтып сөмкемді алдым да, арттағы өз орныма отырдым. Ол да жылы күлімсіреп, оқасы жоғын айтты да, жанындағы қызбен әңгімесін жалғап кетті. Матч басталды. Ойын қызып жатыр… Сәлден кейін қыздың орындығының арқалығында ілініп тұрған куртқа жерге түсіп кетті. Мен дереу иіліп, алып бердім. Сөйтсем, ол қыз емес, ұлдікі екен. Онан соң не болды дейсіз ғой. Әлгі екеуі ұрса жөнелді. Матчтың қызығымен отырып, мән бере қоймадым. Бір кезде ұл екі қолымен мен жақты көрсетіп: «Сұрасаңшы енді, сұра!» қатты дауыстады. Қарадай қысыла бастадым. Мұндай да болады екен. Матч жайына қалды. Үнсіз қалдым. Бірдеңе дегім келді, әлгі жазықсыз ұлды ақтап… Деудің ретін таппадым бірақ. Қыз болса артына қарады да, ештеңе деместен кеттік деді. Сонан соң екеуі де тұрып кетіп қалды. Біраз жеңілдегендей болдым. Бірақ онан соң матч кайфының бұзылғанына ызам келе бастады. Осылай өзіммен өзім арпалысып отырғанда матч та бітті.
Бөлмеге қалай келгенімді білмеймін. Келген соң да ауырлық кете қоймады бойымнан. Ойыма Мұхтар Шаханов ағамыздың "Үнсіздік" деген өлеңі келе берді. Өлеңі емес-ау, тек тақырыбы. Өлеңі не туралы екенін есімде жоқ бірақ...

2010-10-25T12:47:00.000-07:00

Түркияда тұңғыш рет университеттердің академиялық жетістігі бойынша рейтингі шығарылды. Анкара қаласындағы Орта Шығыс Техникалық Университетінде жеті бұрынғы ректордың қатысуымен шығарылған рейтингте 125 университеттің ішінен бірінші орынға Хаджеттепе Университеті(Анкара қаласы) шықты. Сондай-ақ екінші орынға Орта Шығыс Техникалық Университеті(Анкара) лайық көрілді. Одан кейінгі орындарға Анкара(Анкара қаласы) және Стамбұл(Стамбұл қаласы) университеттері жайғасты. Стамбұл қаласындағы мақтаулы Бұғазіші, Стамбұл Техникалық Университеті және Йыздыз Техникалық Университеттерін көре алмадық.

2010-10-25T12:40:00.000-07:00

Бүгін Ыстамбұлдағы бір жылымның ыстық-суығын, ащы-тәттісін бірге бөліскен құрбым Айнұрды Қазақстанға шығарып салдым.
Жат жер дегенмен Түркияда жалғызсырай қоймайтыныңа бәс тіге алам. Ыстамбұлдың өзінде оқитын қазақ студенттерінің нақты санын білмесем де, біздің жатақхана қазақ студенттеріне кенде емес. Құдай сақтасын, қазақтарды көпсініп жатқаным емес бірақ бұл. Солардың ішінен келгеннен-ақ жылы шырай танытқан, дос, бауыр, әпке, сіңлі…қысқасы қарым-қатынасымызды ешбір статусқа сыйғыза алмайтын жақыным Айнұрды шығарып салу оңайға соқпады...
...Ішім алай-дүлей...Әуежайдан келіп, Айнұрдың бөлмесіндегі заттарды алуға барғанда бос тұрған төсегін көріп көңілім онан әрмен құлазыды. Өзімді ұстау қиын еді...
Өз бөлмеме келдім. Бөлмелес түрік қызы мендегі өзгерісті байқап, себебін сұрады. Жауап берер халде емес ем. Өз-өзіме келген соң мән-жайды түсіндірдім. Ол болса таң қалды: Манадан бері ағыл-тегіл болуынның себебі сол-ақ па, мен үй ішіңе бірдеңе болды ма деп...(Құдай оның бетін ары қылсын).
...(!)Тегінде, шын достықтың, бауырмалдықтың, сыйластықтың қадірін түсінбейтіндер солай ойлайтын болса керек.
Дос деген адамға жүрегін суырып беретін ақкөңіл, адал, ішіңдегіні айтқызбай білетін сезімтал жақын адамымнан осылайша бір жыл қашықтауға тура келді.
...Ендігі жылғы қыркүйекке дейін көңілімдегі, санамдағы ақжарқын досымның орнын ешкім алмастыра алмайтын шығар, сірә. Алмастырғанын өзім де қаламас ем...

2010-10-17T05:38:00.000-07:00

Қазір екі нәрсеге жұрт елең етпейтін болып алды. Бірі — тіл мәселесі, екіншісі — соңғы буын әншілері атына айтылған сын. Бұл екі тақырып баспасөз бетінде көтеріле-көтеріле жауыр да болды.
Тіл туралы айта бастасаң жұрт құлағын басып қаша жөнеледі. Ал әншілердің «әдебі» қазір әдетке айналып барады. Ешкімге бұдан былай оғаш көрінбейтін боп алды. Даусы жоқтардың сахнаға шығуы бұрын ұят секілді еді, қазір заңдылық. Ешкім таң қалып жатқан жоқ. Бұрын мағынасыз әндер айтылғанда түрпідей тиюші еді құлаққа, қазір құлақ жазған да оған үйренді.Әншілеріміздің интеллектуалдық деңгейі төмен дегенде біразы байбалам салып еді. Қазір өздері де мұны мойындағандай жағдайы бар. Енді, көрініп тұрған нәрсені қалай жасырсын?! Қолдарына айлап, жылдап кітап алмайтын ол пақырларыңнан ұнататын ақының десе Абайды, жазушың десе Әуезовты ғана есіне түсіре алатынына сенімім кәміл. Абай мен Әуезовты қомсынып отырғаным жоқ әрине, тек «өнер иелері» бастауыштың баласына дейін білетін ғұламаларымыздан басқасын танымай, деңгейі кемшін түсіп жататынын айтам да. Деңгейі кемшін түсіп жатады дегенді де негізсіз айтып отырғаным жоқ. Олай дейтінім, әлгі Еларнадан берілетін «Сүйінші» бағдарламасында көп әншілеріміздің IQ дегеннің не екенін білмей, кейбіреуіне бір жерден естіген сөз сияқтанып, бірақ естеріне түсіре алмай, сасқалақтағанын көргенде жерге кіріп кете жаздайсың. Сөз саптаулары да бесінші сыныптың баласынікіндей, сөздік қорлары жұтаң, ойлары таяз. Эфирге келіп берген жиырма минуттық сұхбатының ішінен сөлін сығып алар болсаң, екі минутқа жетер, я жетпес. Осындайда өткен жылы өзім куә болған Ыстамбұлдағы дәстүрлі түрікше олимпиаданың гала концертіне келіп сөз сөйлеген түрік әншісі Сердар Ортачтың аз сөзін тап-тұйнақтай да шебер жеткізе білгені еріксіз сүйсінтеді екен.
Әрине, жас буын әншілерінің барлығы мұндай деп қара күйе жаға салудан аулақпын. Іштерінде салиқалы сөз айта білетін, соңғы уақытта бес уақыт намазға жығылып, парыздарын қал-қадарынша атқарып жүргені де бар. Бірақ аз.
Бұлай ашынуға ненің себеп болғанын да айта кетейін, жазғы демалыс айларында Ақтөбенің шалғай аудандарында көрсететін екі-үш-ақ қазақстандық арнаны ауыстырып жатып, «Еларнадан» Толқын Забированың концертін көзім шалды. Толқын әпкеміз сол концертте «Қамажайды» қазақы көйлекпен емес, костюм шалбармен орындап шықты-ау! Мұндайды кім көрген! Жолай кіріп, бір-екі ән орындап шыға салатын той емес, өзінің жеке концертіне, үлкен дайындықпен келген әпкеміздің дәл бұлай әнді, дәлірегі сахнаны қорлауына жол болсын. Басқа басқа, халық әнінде қазақы киім киіп шығу әнші әпкеміздің ойына келмесін, жанында стилист, дизайнер, кеңесші дегендері болмаушы ма еді? Тым құрыса солардың бірі ләм демегені ме?! Толқын әпкеміздің дәл мұнысы ұят болды. Сахнада отырған қанша адам мұна наразылық білдіре алды екен. Әлде Айлин, Кеш you, Tequilla, Дауыс International дегендердің лыпамен ғана шыққанына үйреніп қалған басымызға мұнысы жабық киім болған соң пәлендей ерсі көрінбеді ме екен?
«Қайран сөзім қор болған, Тобықтының езіне». Мүмкін жанашыр аға әпкелер әншілерге мұны ұқтырып-ақ жатыр. Тек мұны құйып алатын құлақ болсайшы. Әй, біздің әншілерге қарата айтылған сын «баяғы жартас сол жартас, қаңқ етер түкті байқамас» боп, жаңғырып өздеріне қайтып кеп жатыр-ау...

Арда жақын күндері жасыл алаңға оралады.

2010-10-13T04:36:00.001-07:00

Түркияның арда аяқдопшысы, Галатасарай капитаны Арда Тұран жарақаты салдарынынан төрт айға дейін жасыл алаңға шықпайды деген ақпарат тарағанда онсыз да еселері кетіп, жеңілістен есеңгіреп жүрген Түрік құрамасы мен жанкүйерлерінің еңсесі түсіп-ақ қалып еді. Алайда Германияда жасалған отадан соң Арданың жақын уақытта алаңға оралатыны белгілі болды. Ал Арда Тұранның герман дәрігерінен ең бірінші сұрағаны келесі апта Фенербахчеге қарсы ойналатын матчқа қатысу-қатыспау турасында болыпты.
Түрік құрамасының жанкүйерлері құраманың Германия және Әзірбайжанмен ойындағы жеңілісін Арда Тұранның жетіспегенімен байланыстырады.

Клаваға емес, қаламға көбірек сүйенгін.

2010-10-10T03:26:00.000-07:00

Жаңа ғана Түркиядан шығатын «Заман» газетінің жұма күнгі санын ақтарып отырып, бір қызық ақпаратты көзім шалды. Қаламмен жазу ойлау жүйесін жетілдіретін көрінеді.
Күн өткен сайын компьютер клавиатурасы мен ұялы телефонның клавишына үйренген жаңа буын қолмен жазуды ұмытып қалмаса жарады дейсің. Бүйте берсе каллиграфия ғылымының да жаһандану көшінде алар орны болмай қалары кәдік. Біз мектепте бастауыш сынып оқып жүргенде көркем жазу дегени пән бар-ды. Жоғары сыныптарда да көркем жазудан жарыстар өтіп, жеңімпаздар марапатталып жататыны еміс-еміс есімде.
Бірді айтып, бірге кеттік. Сонымен, жоғарыдағыдай қорытындыға Индиана және Висконсин университетінің ғалымдары 2,4 және 6-сынып оқушыларына жүргізілген зерттеулерінде көз жеткізіпті. Қалам қолдану мидың ойлау, ақтару және тез еске түсіру бөлімдерін іске қосатын көрінеді. Бұл ойды ауызша һәм жазбаша жақсы жеткізу қабілетін дамытады. Қаламмен жазған балалар басқаларына қарағанда тың, сoны ойлар ортаға шығара білген.
Индиана университетінің зерттеуінде бір топ бүлдіршінге қаламмен әріптер жаздырып, енді бір тобына дайын әріптер көрсетіледі. Сонан соң мидың жұмысын қадағалайтын құралмен олардың миындағы белсенділікті өлшегенде қаламмен жазғандардың жүйке жүйесі шапшаңырақ әрекет еткені және ойлау қабілетінін алдыңғыларға қарағанда ересектердікіне жақын болғаны байқалады.

2010-09-30T12:37:00.000-07:00

АРАЛ

2010-09-30T12:10:00.000-07:00

«Белгілі жиһангез Джеймс Кук бір саяхатында Атлант мұхитының шет, иесіз бір шалғайында көкте шеңбер сызып ұшып жүрген миллиондаған құс базарына тап болады. Шуылы құлақ тұндырар құстардың кейбірі сілесі құрып шаршағанда өздерін теңіздің тулаған толқынына тастап кеп жіберіп, өлім сағатын осылайша өздерін құрбан ету арқылы қабылдайды екен.
Бұған тек Джеймс Кук қана емес, ол аймақтағы балықшылар да ұзақ жылдар куә болып келе жатады. Орнитологтар да зерттеулерінде бұл құстардың жыл құстары екендігін, көктем және күзгі сапарларында әр тараптан келіп бір ноқтада, жоғарыда айтылған жерде топталатынын анықтағанымен неге бірінен соң бірі өздерін өлім құшағына ататынының түйінін тарқата алмай-ақ қояды.
Мұның сыры өткен ғасырда ғана ашылды. Бұл трагедияның орын алған жерінде бұрын арал болған екен. Жыл құстары келген және қайтқан сапарларында тұрақтап демалатын, орны ештеңемен айырбасталмайтын бұл арал зілзаладан соң су астында қалады. Түйсіктері алдамай әлгі құстар қалжырататын ұзын жолшылықта әлгі аралдың тұрған жерін жаңылмай тауып, демдерін басуға келеді. Болуға тиісті жерінен аралды таба алмаған соң әбден зорыққан, шаршаңқы сүлдерлерін амалсыз суға атады».
Осы мәтінді қолымызға берген түрік тілінің оқытушысы Айтен ханым әрқайсымыздың өзімізді бір арал деп елестетуімізді және мына сауалдарға жауап беруімізді өтінді. Өмірдің ұзын жолшылығында тыныстап дем басатын, біреуді паналататын арал иесі бола алдыңыз ба сіз? Немесе орнынан таба алмасаң соған міндетті түрде жету, міндетті түрде паналау үшін құс секілді басың айналып, әлің құрығанша қанатыңды серпіп, жанқиярлық көрсететін аралың бар ма?
Барлығын шектеусіз бөлісе білетін дос, сапарға бірге аттана білетін жолдас, әрдайым жан тыныштығын сыйлай білетін жұбай, жету үшін жылдар бойы күрескен мақсатыңыз бар ма? Айналаңызға жақсылап тағы бір қараңыз. Сізге келген... Сізді паналаған... Сіз барған... Сіз паналаған...
Сосын мына шындықты көріңіз көзіңізбен: Сіздің солық алып, өз-өзіңізге келіп, паналай білетін қанша аралыңыз бар айналаңызда? Қанша досыңыз үшін сіз тыныс алып, өз-өзіне келіп,жанға жайлы қуат сезіне білу қажеттілігін тудырған аралсыз?..
Ойланып қалдық....

Шайтаннан хат.

2010-07-26T09:15:00.000-07:00

Izmirdin janyndagy Manisa shaharyna turik otbasyna konakka barganymyzda uidegi 10 jasar kishkene kyz Sumeyra dastarhan basyna otyrgan saiyn "Bismilla çektiniz mi?"dep esimizge salatyn-dy।(epigraf dep kabyldanyzdar.blog tilin asa jaksy bilmeitindigim ushin erekshelei almadym)

"Кеше күнделікті ісіңмен айналысып отырғанынды көрдім. Намаз оқымай, дұға жасамай тағы бір күніңді өткіздін.Тіпті тамақ жеп болып, жатар алдында да шүкір етпей жаттын.Өте пәс адамсың! Сені мақтан тұтамын. Бірақ сонда да, менімен болғаның үшін бақытты екенімді айта алмаймын. Есіңде ме? Бірге болғанымызға көп жыл болды. Бірақ сені әлі де жақсы көрмеймін. Шынын айтар болсам: сені Аллаһты ұнатпағыным үшін жек көремін. Аллаһ мені жәннәттан қуғаны үшін сені қолданамын. Сені қолданып, Аллаһтың маған жасағандарын қайтарып алғанға жейін қолданамын... сосын жоқ болып кетсең де бәрібір. Білемісің ақымық, Аллаһ сені жақсы көреді, бірақ сен өмірдің бәрін менің қасымда өткіздің. Бұл адалдығың үшін сені марапаттаймын. Өміріңді быт-шыт етемін. Екеуіміздің бас қосқанымыз Аллаһқа ұнамайды. Мен болсам нағыз қожайын екемді Аллаһқа сенің арқаңда көрсетемін. Бірге өткізген жақсы күндерімізді еске алшы, адамдарды жылатқанымызды, олар туралы ғайбат жасағанымызды, жынды-жынды дискотекаларға баратынымыз, есіңде ме, екіжүзділік арқасында үлкен мансапқа жеткенімізді, өтірік айтқандарымызды, арақ-шарап ішкенімізді... мешітке бармайтынбыз... намаздан қашатынбыз... Осылардың бәріне үйреніп қалдың да, олардан бас тартқың келмейді, рас қой? Кел енді ақымақ! Бақи отта бірге лаулап жанайық. Бұл хатты саған қаншалақты мән бергенімді және өміріңнің үлкен бөлімін маған сыйлағаның үшін алғыс айту үшін айтып жазып отырмын. Ақымақ, саған күлкім келеді. Жасағандарың менің көзіме жиіркенішті келеді. Сен осы жолыңнан тайма. Жаңа ұрпаққа алдауды, өтірікті, мешіт орынына дискотекаға жол көрсет. ЖАстардың қасында сен осылардың бәрін жаса да, олар сенен үлгі алсын. Көп кешікпей олар өзің сияқты болады. Жастар еліктеуіш қой.Ал, әзірге кетуім керек, бірақ алысқа емес, бірнеше секундта қасыңа қайта ораламын. Аз ғана ақылың болғанда тәуба етіп қалған бірнеше бірнеше жылдық өміріңді Аллаһтың қасында өткізуге тырысар едің?! Біреуге ақыл айту табиғатымда жоқ нәрсе, бірақ сені таныймын. Сен менің қасымнан кетпейсің. Сенің жасыңда бір адамның әлі де күнәлардан арынбай жүргені ақымақтық болса да. Сен мені дұрыс түсін, мен сені әлі де жек көремін, үнемі де солай болмақ. Мені шынымен жақсы көрсең осы хатымды ешкімге айтпа. Бізді өлім қосқанға дейін..."

जस्तर /बिज़ पोर्ताल्य्नन अल्यन्द्य.

ТҰЗ ТУРАЛЫ ХИКАЯ

2010-07-10T12:21:00.001-07:00

Ертеде бір падишаһтың үш ұлы болыпты. Бір күні падишаһ ұлдарын шақырып: Мені қалай жақсы көресіңдер? - деп сұрапты. - Ең мықты жауапқа бір сандық алтын берем. Үлкені еш кідірместен: "Алтын, гауһарды қалай жақсы көрсем, сені солай жақсы көрем", - дейді. Бұл жауапқа падишаһ қатты қуанады. Ортаншы ұлы болса "Әкешім, тәтті тағамдарды, баклава, науат, халуаны қаншалықты жақсы көрсем, сені де соншалықты жақсы көремін", - дейді. Бұл жауап та падишаһты марқайтып тастайды. Кезек үшінші ұлға келеді. Үшінші ұлы дереу жауап бере қоймайды. Біраз ойланып барып, былай дейді: "Мен сені тұз секілді жақсы көрем, әкешім!".

Бұл жауапқа ағалары іштері түйілгенше күйеді. Әкесі болса ашуланып: "Тұздан қадірлі еш нәрсе жоқ па еді? Бүгіннен бастап менің ұлым емессің!" деп кенже ұлын сарайдан қуып жібереді. Ал үлкен екі ұлына сандық-сандық алтын бергізеді.

Шарасыз қалған кенже ұлы тау-тас, шөлді кешіп, бір ауылға кезігеді. Ауылдағы үйдің біріне келіп, есігін қағады. Есікті қартайған бір кемпір ашады. Кенже ұл оған басынан кешкендерін баяндайды. Қария болса, ұлға жаны ашиды. Сонан соң "Мен ешкімі жоқ кәрі адаммын, бұдан былай сен маған ұл бол", - дейді. Кіші ұл тілегін дереу қабыл етеді де, сол үйде тұрақтап қалады.

Күн артынан күн жылжып, ол жердің патшасы қартаяды да, өзінің орнына лайықты тақ иесін сайламақ болады. Алайда ол жердің патшасының ұл баласы жоқ екен. Сол себептен патша: "Мен халықтың арасынан мұрагер таңдаймын. Сарайымнан бақыт құсын ұшырам. Ол кімнің басына қонса, сол тағымның иегері атанады", - деп жария еткізеді. Бүтін халық қаладағы алаңға жиналады. Кенже ұл да өзінің бағын сынап көрмекке халық топтанған жерге келеді. Патша ұшырған бақыт құсы баланын басына кеп қонады.

Кенже ұл өте ақылды болғандықтан көп өтпей-ақ табысқа кенеле бастайды. Халық та оны қатты жақсы көреді. Ақылдылығының, еңбекқорлығының, жасампаздығының арқасында мемлекеті гүлденеді. Кіші ұл бір күні әкесіне хат жіберіп, оны өз мемлекетіне шақырады. Бірер күннен кейін әкесі оның мемлекетіне келеді, бірақ ұлын танымайды. Сарай аспаздары бұл қадірлі қонақ үшін дәмді тағамдар пісіреді, бірақ ешбіріне тұз қоспайды. Әке падишаһ тағамдардың ешбірін жаратпайды да, кіші патшадан: "Сіздің мемлекетте тұз жоқ па еді?" - деп сұрайды. Ұл болса "Жоқ. Керісінше бүкіл дүниеге тұзды біз жөнелтеміз. Бірақ естуімші сіз тұзды ұнатпайтын көрінесіз", - дейді. Әкесі болса "Жоқ, сізге жалған айтқан ғой, әйтпесе тұзсыз астың дәмі бола ма?" - деп жауап береді. Сол кезде кіші ұлы "Кіші ұлыңыз сізді тұз секілді жақсы көремін дегенде оны сарайдан қуып жіберген көрінесіз, сол рас па? " - деп сұрайды. Осыдан соң падишаһ өз ұлын танып, қателігін түсінеді. Көздерінен ыстық-ыстық жас төгіліп, әке мен ұл осылайша табысады...

оймақ телефон

2010-06-29T11:44:00.000-07:00

Күнделікті тұрмыста звондау дегенді бас бармағымызды құлағымызға, шынашағымызды аузымызға апару ишарасы арқылы білдіретініміз белгілі. Бұдан былай звондаудың ишарасын емес, дәл өзін бас бармақ пен шынашақ арқылы жүзеге асыра аламыз. Үндістандық Amit Maratheнің ойлап тапқан саусақ телефоны кәдуілгі біздің әжелеріміздің оймағы секілді. Біреуін бас бармағаңызға, біреуін шынашағыңызға киесіз. Баc бармағыңызбен естисіз, шынашағыңызбен сөйлесесіз.

«Ішімдегінің бәрі түрімде, түрімдегінің бәрі тілімде» немесе «Көз – көңілдің айнасы»

2010-06-24T13:41:00.000-07:00

Анджелина Джоли FBR агенті болып ойнайтын «Taking lives» фильмінде кісі өлтірді деп ұсталған күдіктіге жүргізілген тергеу барысында тергеуші сөмкесінен папканы шығарып жатқанда оқиға орнынан алынған айғақ затты жерге түсіріп алады. (Әрине, «байқамай»...) Күдікті айғақты көрген бойда «Не істегелі жатырсыз? Мені мойындауға мәжбүрлегелі жатырмысыз?» деп байбалам салып, орнынан ұшып тұрады. FBR агенті тергеуден соң күдіктінің кінәсіз екенін, істі болса аталған жерде ешқандай реакция көрсетпейтінін, мұны оның дене қимылынан аңғарғанын айтады. Осылайша, күдіктіні бостандыққа жібереді. Фильмнің соңында әлгінің қаныпезер кісі өлтіруші болғандығы анықталады. Яғни күдіктінің өз дене әрекетін, жүз құбылысын шебер игергенінің, басқара білгенінің арқасында қарсысындағы адамды сендіре алады. Жарайды, бұл кино делік, күнделікті өмірде дене қимылдарымен, бет-жүз әрекетімен білдірілетін жан дүниеміздегі құбылыстарды қаншалықты тани алып жүрміз немесе өзімізді қаншалықты билеп, ішіміздегіні жасыра алып жүрміз?
Қазақтар «Ішімдегінің бәрі түрімде, түрімдегінің бәрі тілімде» немесе «Көз – көңілдің айнасы» дейді. Расында да шашымыздан бастап аяғымыздың саусағына дейін ішкі дүниемізден хабардар ете алады.
Ана тілімізден басқа тілді үйренуге уақыт пен күш сарп етеміз де, негізгі тіліміз – дене қимылымыздың тілін игеруге құлшыныс таныта қоймайтынымыз неліктен?! Асылында әркім тілімен жалған сөйлер, алайда дене қимылы, бет-жүз әрекетімен жалған сөйлей алмас. Мәселен, Зигмунд Фрейд бір емделушісінің жанұяда қаншалықты бақытты екенін баяндап отырғанда, өзі байқамай неке жүзігін шығарып таққанын қаперге алып қалады. Осыдан соң бұл еркінен тыс істелген әрекеттің сырын білетін Фрейд әлгі емделушіде жанұяға қатысты мәселелер туа бастағанда еш таңқалмайды.
Біз өзіміз парқына бармадан жиі қолданатын әрекеттеріміз қандай? Және қай ситуацияда қайсысын қолданамыз, бір көз жүгіртіп көрелік.
Мойын-басты қасу.
Қарсыңыздағы самайын, құлақ түбін немес басының артқы, шүйде тарапын қасып тұрса, ол сіздің сөзіңізге иланбай немесе шүбәланып, бірақ оны тілге келтіруден жасқанып тұрғанын оқуға болады. Киімінің шаңын қағу да да осыдан хабардар етеді.
Бас әрекеттері.
Бас бір жаққа қисая бастаса, ол қарсыңыздағының сіздің тақырыпқа қызығушылық таныта бастағанын білдіреді.
Егер басы төмен қарай иіле бастаса, сізді сынап немесе зерттеп қарағаны деп түсініңіз.
Егер екі қолын бір-біріне айқастырып, онымен басының шүйдесін ұстап тұрса, ол өзін сізден жоғары санап тұр деген сөз. Сондай-ақ, екі қолының бас бармағын шалбардың қалтасына салып, қалғанын қалғанын түйіп сыртына шығарып тұрса, оның өзіне деген сенімі күшті, тәкаппар дегенді ишараттайды.
Бір жыныстың қарсы жынысты көргенде еріксіз жасайтын әрекеттері
Егер бір еркек таныс емес, кездейсоқ көрген нәзік жыныстыға қызығушылық таныта бастаса, өзі байқамай, дереу галстугын, ол жоқ болса жағасын және міндетті түрде белдігін түзеп қояды. Ал әйел қауымы бір еркек назарын аударса, шашын иығынан асырып артына тастайтын көрінеді. Және ол еркекке көзін алмадан қарайды-мыс. Тек ол еркек қараған кезде ғана жанарын тайдырып әкететін көрінеді.
Көз қарастары.
Ішімізден көп нәрсе аңғартатын көбіне көзіміз екені даусыз. Кісінің тура қарасы қарсысындағыға маңыз беріп, көңіл бөліп тұрғанын білдірсе, қырымен қарау сынай қарауды немесе ашыналық қарасты білдіреді екен.
Әрине дене әрекетінің тілін білетіндер ғана мұны оқи біледі және өз пайдаларына жарата біледі. Тілің жалған сөйлегенімен, жүзің жалған сөйлей алмайды десек те, соң жылдарда саясатшылар психологтардың көмегіне жүгіріп, дене әрекетін билеуді игеріп, тілімен ғана емес, түрімен де халықты сендіре біледі дейді түрік баспасөзі .

Бермуд үштағанының сыры ашылды.

2010-06-21T10:36:00.000-07:00

Сандаған жылдан бері ғалымдарды сарсылтқан Бермуд үштағанының сыры ашылды.
Американың оңтүстік шығысында, Атлант мұхитындағы «Шайтан үштағаны» бұдан былай табиғаттың тылсым күші делінбейді. Бүгінге дейін, әсірісе соңғы алпыс жылда бірнеше жүздеген ұшақ пен кеменің із-түссіз жоғалып кетуіне себепкер болған кәдімгі жер астынан шығатын табиғи газ көрінеді.
Бұл жағрапия ноқтасын ең алғаш ашқан америкалықтар. Екінші дүниежүзілік соғыста Америка жәрдемге ұшақ жөнелтеді. Алайда ұшағы белгілі бір жерге келгенде байланыстан ажырап, жоғалып кетеді. Олар бұл ұшақтың көзін дұшпан жойдыға жорып, артынан тағы 10 ұшақ жөнелтеді. Ол ұшақтары да жөнелтілген жеріне жетпей, Бермуд үштағанына келгенде біріншінің кебін киеді. Осыдан кейін ғана олар бұның себебін іздестіре бастайды. Бұл алаңның сипаты Американың жағалауды қорғау ұйымының жетінші нөмірлі ауданы басқармасының 5720-бұйрығында былай беріледі: « Бермуд немесе Шайтан үштағаны - Атлант мұхитындағы Бермуда, Миями және Сан Шуан қиылыстарымен шекараланған, жұмбаққа толы, саны айтарлықтай көп кеме мен ұшақ із-түссіз жоғалған аймақ ».
Бермуд үштағанын зерттеу үш тараптан жүргізілді.
1. Діни тұрғыдан. Бұл жерде жындар болуы мүмкін деп саналды. Базбір зерттеушілер болса, табиғаттан тыс күш, енді біреулері жатпланеталықтардың ісі деп жорамал жасады. Христофор Колумб күнделігінің өзінде бұл жер беймәлім ұшатын объектілер мекені делінеді.
2. Химиялық тұрғыдан. Аталмыш аумақта басқа бір химиялық элементтің мөлшері көп.
3. Физикалық тұрғыдан. Мұхиттың түбіндегі үлкен көлемдегі магнит бүкіл металды өзіне тартып алады. Алайда көп өтпей үшінші жорамалдың негізсіз екені айқындалады, өйткені үштағанның үстінен өткен құс та із-түзсіз жоғалып кететін көрінеді.
Жердің астынан атқылайтын табиғи газ тек құрлықтағы, құрғақ жерден ғана емес, теңіз және мұхиттың да астынан шығады. Өйткені, теңіз бен мұхит та үсті сумен қапталған жердің бір бөлігі. Бірақ мұхиттың тереңінен шыққан табиғи газ, ол жердегі температураның төмендігінен бор секілді «гидрат» (hidrat - химиялық жолмен өзіне су қосылудан болатын зат) деп аталатын қатты затқа айналады. Бұл аудан Гольфстрим жылы ағысының ағатын жері. Мұхит түбінің кейде осы ағыс себебінен ысынғанында аталмыш газдар еріп, судан жеңіл болғаны үшін жоғары көтеріледі. Бұл мезетте судың тығыздығы да азаяды. Дәл сол кезде ол жерден не өтсе де терең бір құдыққа түскен сықылды асқан тездікпен төменге құлдилайды. Өйткені, тығыздығы азайған су кемелерді көтере алмайтыны белгілі. Газдың көтерілуі тоқтаған кезде тығыздық қайтадан қалпына келіп, алып кемелер судың мыңшақырымдаған түбіне көміледі. Мұның сыры өте тереңге сүңги білген робот камералардағы түсірілген кеме қалдықтарынан көмегімен ашылған.
Ұшақтардың да жоғалуы дәл осы себептен. Жоғарылаған газдар ауадан да жеңіл болғандықтан онан ары биіктей түседі. Осылайша ауаның да тығыздығын азайтады. Ол жерден ұшқан ұшақ ауаның тығыздығы аз болғандықтан дереу төмендейді және моторы тоқтайды. Өйткені мотордағы бензиннің жануы үшін көп мөлшердегі ауаға қажеттілік туады. Тығыздығы аз ауа моторды оттегімен қамтамасыз ете алмайды да, ұшақ құлдилағаннан құлдилап отырып мұхиттың шақырымдаған түбіндегі құмдардың астына көміледі.

Футболдағы ырымдар

2010-06-19T08:12:00.001-07:00

Бес мың бұрын Қытайда жемісін бере бастаған футбол ағашы әуел баста көңіл көтеру, ләззат алу үшін ойналған көрінеді. Алайда команда түрінде ойнауды ең бірінші ацтектер ойлап тапқан. Мұнымен қоса «футбол дуасының» да дәл солармен бірге ортаға шыққаны айтылады. Ацтектер заманында футболда жеңілген тарап берекенің артуы үшін Күнге құрбан еткен көрінеді. Осылай еткенде сәтсіздік олардың айналасынан ізін жоғалтады-мыс. Футбол ережелерінің қазірге жақын нұсқасының орнығуы және көпшілікті соңына ертуі ХІХ жүзжылға сәйкес келеді екен. Футболдың дамуымен бірге «футбол дуасы немесе сиқыры» да жандана түседі. Бұл туралы уругвайлық жазушы Эдуардо Галеаноның «Көлеңкеде және Күндегі футбол» кітабында да айтылады.
Өзінің ырымымен футбол тарихы жайлы әдебиетке ең алғаш енген аяқдопшы Уругвайдың ұлттық құрамасының жұлдызы Adhemar Canavessi. 1928 жылғы Олимпиада ойындарында өзінің барлығы командасына сәтсіздік әкеледі деп Аргентинаға қарсы ойналатын матчқа шығудан бас тартады. Өйткені қашан Аргентинамен ойнамасын, таразы басы сол жаққа ауып кететін көрінеді. Ал Амстердамда ол ойнамаған матчта не болды? Әрине, Уругвай жеңіске жетті.
Енді бір мистикалық оқиға Бразилияның аңызға айналған футбол алыбы «Васко да Гамаға» қатысты. 1937 жылы «Васко да Гама» «Андараи» клубымен ойнаған ойында 12-0мен қақырата жеңеді. Бұған кәдімгідей қамыққан «Андараидың» бір жанкүйері аузы тігілген өлі құрбақаны «Көкте Тәңірінің бар екені бар болса, Васко да Гама бізге қанша гол салса, сонша жыл жеңіске жете алмасын» бейдуасымен «Васко да Гаманың» стадионына көмеді. Бұл оқиғадан хабардар болғаннан кейін клуб жетекешілері құрбақаны іздеп алаңды шұрқ-тесік етеді. Алайда нәтиже өзгере қоймайды. Тек он бір жыл өткен соң ғана аталмыш клуб чемпиондыққа қол жеткізеді. Дуаның «күші жойылуға» тура бір жыл қалғанда чемпиондық тәжін киген клубтың басшысы болса, «Тәңірі бір жыл жазамызды кешірді» деген көрінеді.
Келелім 1953-ке. Оқиға тағы Бразилияда. Алайда бұл жолы Flamengo 9 жыл чемпиондыққа зар болады. Бұған қатты дағдарған жанкүйері Peder Goes жаратушы бізге оң көзімен қарасын десеңдер шіркеуге барып, тәспих тартыңдар деп кеңес береді. Осыдан соң-ақ Фламенго үш жыл қатарынан чемпиондық атаққа қол жеткізеді де, төртінші жылы қайтадан уыстарынан шығарып алады. Peder Goes Flamengoда болса, Fluminenseтің де бір пірадар Педері, Peder Romualdo Папаның айрықша рұхсатымен клубтың рухани істер жөніндегі жауаптысы тағайындалады. Алғашқыда бұдан қолайсыздықтар туып, аяқдопшылар шағым айта бастағанымен, кейіннен үсті-үстіне келген жеңістен кейін олар әрбір голдан соң Педердің шапанынан сүйіп, шүкірлерін айтатын болыпты.
Футбол дуасы тек Латын Америкасын ғана шайқалтты десек, өтірік болар еді. Сиқыр кәрі құрлыққа да өз дегенін жасатты. Real 50-жылдарда стадионы мен футбл алаңын кеңейтуге шығарады да оның артынан чемпиондықтың жүзін көре алмай, арманда қалады. Бұл сәтсіздіктің себебі алаңның ортасына көмілген оқылған сарымсақ екені кейіннен ашылады.
Футбол алаңының тысындағы дуа оқиғаларының көп ұшырасатын жері де Әлем чемпионаты екен. 1986 және 1990 жылғы Әлем чемпионатында Аргентина командасының техникалық директоры «Тауық жесе сәтсіздікке ұшырайды» деп өз аяқдопшыларына тыйым салып, сиыр етін жеуге шешім шығарған екен. 86-да кубокты иеленеді, бірақ 90-да жеңіліске ұшырайды... Бұл тауық етінің кесірі ме, әлде Марадонаның үстіндегі дуа ма, ол жағы белгісіз...
Әлем кубогында сиқыршылықты шырқау шыңына жеткізгендер, әлбетте қара құрлық командалары. Африкалықтар үшін қара магия дегеніңіз әдеттегі, күнделікті іс сияқты, ондап емес, жүздеп жасалатын көрінеді. Солардың бірі- гол соғылмасы үшін қақпаның тіреулеріне хайуан өлігін көму. Сондай-ақ, Камерунмен ойында 3-0 есебімен жеңілген Мали жеңілісінің себебін қарсылас команда жаттықтырушысы Nkonoның сиқыршы болуынан деп санап, сотқа дейін барғаны көп оқиғаның бірі ғана.
2002-де медияны, әсіресе француз медиясын абдыратқан voodoo сиқыры Франция мен ескі отары Сенегалдың арасындағы матчта жасалды. Сенегалдық дуашылар федерация тарапынан Кореяға жөнелтіледі. Бір сенегалдық сиқыршы экранның алдында бір тауықтың аяғын сындырады, онан соң біраз дұғалар оқиды. Нәтижесінде матчтан бір күн бұрын Зидан сол аяғынан жараланады және Сенегал жеңіске жетеді. Сенегалдың футболда жұлдызы Түркиямен ойнағанға дейін жарқырайды. Алайда түріктердің «сүбханалласы» мен тәспихы дуадан күштірек шығып, «өзіңнен зор шықса екі көзің сонда шығадының» керін келтіреді.
Зимбавенің Midlands Portland Cement командасының жаттықтырушысы аяқдопшылары жағымсыз рухтан арылсын деп, оларды қолтырауын толы Замбези өзеніне шомылдырады. Өзенге кіргенде футболшылардың саны он жеті болса, шыққанда біреуге кемиді. Алайда өкініштісі сол, матчта да жеңіліс табады, түрікшеден сөзбе-сөз аударсақ, «матчты жоғалтады». Һәм матчты, һәм бір футболшысын жоғалтқан Midlands Portland Cementке бұл үлкен сабақ болған болар, мұнан соң ол ырымның қайталанғаны жайлы ақпарат тіркелмепті. Ал қолтырауынға жем болған аяқдопшы «футбол шейіті» саналар бәлки...
Футболдағы мистиканы осымен доғарып, жекелеген футболшылардың ырымдарына келелік. Фенербаченің жұлдызы Роберто Карлос формасын астынан кесуді әдетке айналдырған көрінеді. Real Madrid пен Бразилиядан кейін өз формасының кесілгеніне Фенербахченің де әкімшілігі қазір таң қалуды қойды. Дәл осы команданың дәл сол мемлекеттен келген жұлдыздары Alex және Deivid алаңға шыққанда үш мәрте секірсе, Hagiдің гетрының астын кесетіні бар көрінеді. Галатасарайдың ұмытылмайтындарының бірі Хакан Шүкір капитан кезінде мәжбүрлікпен алаңға бірінші шыққанымен, былайғы кездерде ең соң шығуды қалайды екен. Jack Charlton киім ауыстыртын бөлмеден ең соң шығуды әдетке айналдырса, Paul Ince формасын бәрінен кеш киеді екен. Ливерпуль королі Keevin Keegan секілді.
Frank Lampard алаңға оң аяқпен шығуды және шыққаннан бұрын үнемі бір музыканы тыңдауды сәттілік әкеледі деп сенеді. Манчестер Юнайтедтің беломыртқасы Рио Фердинанд киім ауыстыратын жерден алаңға шығарда табыс үшін деп үстіне бір стакан су құяды екен. Аdrian Mutu болса, атлетін теріс киеді. Chris Waddle 1983-те Newcastleдің премъер лигага шыққан сезонында үнемі бір ішкиіммен шыққан. Әлбетте, әр матчында жуып...
Аргентина қақпашысы Гойкочеа кезінде тіпті кіші қажеттілігін футбол алаңында өтейтін болған. Бұл да ырым. Қасыластың добына тойтарыс үшін дейтін көрінеді өзі. Ал Ливерпульдік Девид Фейклаб матчтан бұрын қолдарын төрт мәрте жуса, Франция аяқдопшысы Лорен Блан Фабъен Бартездің таз басын бір рет сүйеді екен. Эйдур Гудьонсен ойын алдында дәретханаға кіріп, қарсылас қақпасына қанша гол соғуды жоспарласа, сонша рет футболкасын сүйеді екен.
Біз бір істі бастарда оң аяқ немес оң қолмен бастасақ, солтүстіктегі көршіміздң аяқдопшылары сол аяқпен бастағанды қолай көреді екен. Соның жарқын дәлелі, Константин Зырянов аяқимін тек сол аяғынан бастап кисе, Игорь Семшов, сондай-ақ Егор Титов та алаңға ылғи сол аяғымен кіретін көрінеді.
Роман Павлюченко алаңға кірерде баспас бұрын газонды бір рет сипап, сосын шоқынады екен. Әрбір голдан кейін неке сақинасы тұратын саусағын сүйеді. Базбір ойыншылар мен жаттықтырушылар матчқа дейін біреуге қарыз беруді және алуды жаман ырым санайды. Соның бірі Василий Березуцкий.
Қақпашыға қатысты ырым дегенде ең алдымен Ринат Дасаевтың аты ауызға алынады. Ол неміс голкипер сыйлаған қолғабын ылғи қақпаға қояды, осылайша «қақпаны екі қолдап емес, төрт қолдап қорғайды-мыс».
Ойын күні киім ауыстыратын бөлмеде ысқырмау аядопшаылардың жазылмаған заңы.
Дмитрий Сычев пен Сергей Семак ойыннан бұрын сақал мұртын алмайды екен.
Сәттілік әкелген формасы мен аяқкиімін ауыстырмай кию де аяқдопшылрдың әрбір бесіншісінде кездесетін ырым десек қателеспейміз. Сондай-ақ жаңа форма киіп шығу табыссыздық әкеледі, ол форма ең құрығанда бір мәрте жаттығуға болса да киілген болуы керек. Дәл осы ырымға қырын қарап, сан соғып қалған да бар көрінеді. «Динамо» қақпашысы Александр Шовковский матчқа жаңа қолғаппен шығып (қолғап болғанда да Sasho фирмасының қолғабы, оның аты мен сойатының басқы буындарынан құралған), қақпаға екі жауапсыз гол жіберген.
Қалай десек те, дінге топақ келгенімен психологтар футболдағы ырымдардың пайдалы екенін, аяқдопшылардың стресстен қорғанып, өздерін жайлы сезінуіне жағдай жасайтындығын айтады.

Мейрамбек Беспаев - Алланын бары - Акикат

2010-06-18T07:30:00.000-07:00

СЫНЫК КУМЫРА

2010-06-18T06:10:00.001-07:00

Ундистанда бир су тасушы иинагашка асылган еки кумырамен су тасиды екен. Кумыралардын биреуи тесик болыпты. Бутин кумыра уйге судын тугелин, ал тесик кумыра болса жартысын гана акеледи екен.
Осылай еки жыл жалгасыпты. Су тасушы ар тасыганында уйге 1,5 кумыра су акеле алады екен. Бутин кумыра мунысын озине мактаныш корип, кеудесин котерип жургенде, тесик кумыра миндетин жартылай гана орындаганы ушин енсеси тусинки журеди-мыс.
Еки жылдан кейин озеннин жанында тесик кумыра су тасушыга былай деп тил катыпты: ‘’Озим ушин уяттымын, сондыктан сенен кеширим сураймын’’. ‘’Неге?’’-деп сурапты су тасушы. ‘’Кемдигимнин кесиринен еки жыл сенин миндетинди жартылай орындауына себеп болдым, толтырган суыннын уйге жартысын гана таси аламын... Сонын кесиринен сен енбегиннин толык отеуин ала алмайсын’’.
Сушы болса, ‘’Уйге кайтарда жолдын кенарындагы гулдерге коз салуынды отинемин’’ дейди.
Сурлеуди орлеп бара жатканда байкайды, расымен де жолдын бойы кунге шагылыскан адеми гулдерге толы екен. Бирак тагы да суды жартылай акелгенине уялган кумыра су тасушыдан жане кеширим отинеди.
Сол кезде су тасушы: ‘’Жолдын тек сен журген жагында гана гулдер оскенин, бутин кумыра журген тарапында гул жок екенин байкадын ба? Онин себеби мен сенин кемдигиннин озин пайдага асыра билгеним. Жолдын сен тарапына ар турли гулдер ектим, сен оны судан кайтып келе жатканда тогилген сумен суладын. Мен болса еки жыл бойы патронымнын дастарханын бул коз жауын алатын асем гулдермен ашекейледим. Сен мундай болмасан, патроным да бул асемдикти коре билмес еди. Байкадын ба, негизинде баримиз де тесик кумырамыз. Таниринин улкен жоспарынша ешбир нарсе зиян келтирмейди.Кемшиликтеринизден корыкпагын. Олар да бир пайдалы истин кози бола алады. Оларды пайдалы иске жарата билсек, биз де асемдикке себеп бола аламыз’’.

2010-06-15T13:27:00.001-07:00

Қойшы мен алма ағашы
Қарт қойшы қойларын өрiстетiп, жайылымға жайған сайын дөңге жақын өскен бiр алма ағашының түбiне барып дем алатын। Егер жемiс пiскен мезгiл болса, алма ағашымен тiлдесiп: - Қане, балам, қарттың алмасын бере ғой,- дейтiн। Сөйткенше болмай, тiлi дәм үйiретiн, иiсi аңқыған, балбырап пiскен бiр алма жерге топ ете түсетiн. Қарт болса кiшкене бәкiсiмен, әлгi алманы тiлiмдеп кесiп, өзiмен бiрге ала келген торсығындағы айранымен қоса сәл жүрек жалғап алғаннан кейiн әкесiнен қалған Құранын баппен қолға алып, жайлап оқи бастайтын. Қойшы қарт бұл алманы осыдан жиырма жыл бұрын отырғызған кезде жиi-жиi суарып, намазының алдында бетi-қолын шайған дәрет суынан қалғанын да ырымдап, соның түбiне төгетiн. Қарт жүзiн шайған сол судың шапағаты тидi ме, әйтеуiр, алма ағашының тамыры тез жан алып, аз уақытта-ақ бой көтерiп, жемiс бере бастады. Қойшы қарт ол кезде жас болғандықтан, қай әдемi алмаға көзi түспесiн, кiшкене ғана ұмсынып, қол созғаны жетiп жатыр едi. Алайда, одан берi қаншама жыл iшiнде қарттың бойы аласарып, белi бүгiлдi, ал, алма ағашы жайқалып өстi. Бiрақ ағаш жайқалып өскенiмен, баланың аты бала емес пе, оны баласындай көретiн қарт ағаш бұтақтарын алақанымен жәй ғана сипап тұрып: - Қане, балам, - дейтiн, - бүгiнгi несiбемдi түсiре қой!Айтқанындай-ақ, көп бәлсiнбестен бiр алма түсушi едi. Бұл көрiнiс дәл сол қалпында бiрнеше жылдан берi қайталанып келе жатқан-ды. Тiптi қарт сұрағанда, алманың түспей қалған бiрде-бiр күнi кездескен емес.Ауыл адамдары болса, таңғажайып бұл құбылысты сырттай бiрнеше рет байқап, қойшы қартты әулиеге жорып қойғалы қашан. Қарт кiсi ағаш көлеңкесiнде аздап тынығып, намазын оқығаннан кейiн әдеттегiдей сол күнгi алмасын сұрады. Алайда, бiр таңқаларлығы, ағаш бұтақтары жемiске толып тұрса да, қарт қолына ештеме түспедi. Қарт өз қалауын қанша қайталағанмен бәрiбiр ештеңе бола қоймады. Күткенi орындалмай, кiрпiгi мен сақалы тарам-тарам жасқа оранған қарт үнсiз ғана алыстап, қойларына кетiп бара жатты. Жемiс бергелi «баласы» қарттың көңiлiн қалдырып көрген емес едi. Мәпелеп өсiрген «баласына» дәл осы жолы көңiлi қатты қалды. Көңiлi құлазыған қарт бойы бұл жолы тiптi шөкiмдей боп, бұрынғыдан да аласарып, белi де бұрынғыдан бетер бүкшие түскендей. Малын қайырып, ауылға бет алғанда мешiттен әуелеп шыққан азанға құлақ түрдi. Азан өте бiр ерекше, әуездi үнмен оқылып жатқандай. Тiптi, астарынан өзгеше бiр қуаныш та сезiлетiн секiлдi. Бiрден iркiлiп, бойын жинап ала қойды. Қарт байғұс өмiрге қайта келгендей күй кештi. Өйткенi, есiне бiр нәрсе түскен болатын. Бұл жолы көзiне қуаныштан жас алып, балаша мәз болған қарт бiрден әлгi алма ағашына қайта жеткенше асықты. Келе сала оны айналып-толғанып, кең иығын төсей құшақтаған қарт: - Күнiм,- дедi иегi кемсеңдеп жылаған күйi,- айналайын, балам, жарығым! Ұмытшақ мен байғұсты ренжiтпей тұрып-ақ бiлдiрсең болмас па едi?! Бүгiн Оразаның алғашқы күнi екен ғой?!.
"ДАЛА мен ҚАЛА" gazeti

2010-06-15T13:15:00.001-07:00

Ислам - тұнып тұрған рақым діні. Сөздікте сәлем - есендікке жеткізу, бейбітшілік, адамдардың бір-біріне сенім көрсету, бейбітшілік орнату деген мағынаны береді. Алла тағаланың бір есімі де - сәлем. Әлемді сүйіспеншілікпен жаратқан Жаппар Иенің ақырғы пайғамбары да жер бетіне бейбітшілік орнату үшін жіберілген.
Пайғамбарымыз (с.г.с): «Жақсы іс - таныс, бейтаныс кісілерге сәлем беру», - деп баяндайды. Яғни, адамзатқа бейбітшілік нұрын шашу, Алла гағала Құран Кәрімде Пайғамбарымыз (е.ғ.с) жайлы: «Біз сені әлемдерге тек рақым етіп қана жібердік», - дейді, Ол - рақым пайғамбары. Шұғара сүресінде Алла тағала Пайғамбарына: «Олар иман етпеді деп катты мұңайып, өзіңді өзің жеп бітіруге шақ қаласың», - дейді. Оның халифасы Омар да бір християн дініндегі қарияны көріп, көзіне жас алады.
Неге жылағанын сұрағанда, ол: « Мына қария осы жасқа келгенше мұсылман бола алмапты», - дейді. Яғни, ол әлгі християнның өмірін ойлап, жылаған. Назар салсақ, үш діннің де рухында рақымшылдык, жылылық, шапағат бар. Ендеше, қазіргі таңда үш дін адамдарының үш жақ болып, бір-бірлерімен алауыз болулары ұстанған діндерінің негізгі ұстанымдарына қайшы келеді. Ислам барлық пайғамбарлардың жүріп өткен жолын құрметтейді. Өйткені мұсылмандар адамзатқа жіберілген барлық пайғамбарлардың алып келген діндерінің түп негізі бір екендігін және барлығы да бір жаратушыға бойұсынуды уағыздағандығын жақсы біледі. Қасиетті Құранда Алла тағала: «Ей, Мұхаммед, сен айт! Біз бір кұдайға иман келтірдік, біз өзімізге түсірілген (Құранға) Ибраһимге, Исмайылға, Ысқаққа, Жақыпқа және олардың ешқайсысын алаламаймыз. Біз Аллаға бойұсынғандармыз» (Әли Имран» сүресі. 84-аят), - дейді. Дәлірек айтар болсақ, Ислам Мұса (ғ.с). Иса (ғ.с.) т.б. пайғамбарлардың баршасын құрметтейді. Бұрынғы християндар мен яһудилердің біразы Мұхаммедтің (сл .с.) алып келген шариғатын мойындаған, тіпті олардың кеибіреулері ақиқатты іздеу жолында Пайғамбарымызбен (с.ғ.с.) жүздесу үшін Арабияға сапар да шеккен. Мұның өзі Исламға дейінгі діндердің бірін-бірі толықтырып огырғандығына, бәрінің қайнар көзі - бір Жаратушыға мойынсұну екендігіне дәлел бола алады. Біз християндар мен яһудилерді кітап иелері деп танимыз. Ендеше, бәрімізіе ортақ «Иман келтіреміз» деген сөзді тілмен айтып, жүрегімізбен бекіту арқылы Жаратушы иемізге баршамыз шынайы сүйіспеншілікпен бой ұсынайық! Жаратқан иемізден біздің сенімімізді күшейтіп, жүректерімізге кіршіксіз адалдық ұялатып, баршамызды хақ тура жолынан адастырмауын сұрайық.
Мұсылмандар, християндар, яһудилер және басқа да дін өкілдері болып, баршамыз бір Жаратушы иемізге иман келтірсек, онда қазіргі біз өмір сүріп отырған әлемде қауіп-қатер әлдеқайда сейіліп, ата-бабаларымыз армандағандай, мамыражай заман орнар еді. Бізге қасиетті Құран басқа да дін иелерімен, егер олар исламға және мұсылмандарға қарсы келіп, дұшпандық әрекеттер жасамаса, өзара түсінісіп, сыйластықта болуды бұйырады. Қасиетті Құранның кез келген аяттары жақсылыққа шақыра отырып, исламға тағылған әр түрлі «измдерді» түбірінен жоққа шығарады. Қасиетті Құранды оқып түсінген адам ондағы аяттардың бейбітшілік пен тыныштыққа шақырып, ұлттар мен ұлыстар арасындағы кауіпсіздікті нығайтуға үндейтіндігін оп-оңай-ақ түсінеді. Міне, исламның осындай ізгілік пен кайырымдылыққа тұнған асыл құндылықтары әлемдегі өркениеттер, әлемдік және дәстүрлі діндер, сондай-ақ мәдениеттердің одан әрі қанатын жайып тығыз қарым қатынаста болуы. Өз дінін насихаттап, өзге дінмен бірге әлемде бейбітшілік орнату әр мұсылманның басты парызы.
«Жетісу» газеті, №134, (16825),

2010-06-15T13:03:00.000-07:00

…Бағдатта елді аштықтың қатты бір тықсырған кезі.Бұл қиын жағдай әсіресе қолындағы арқанымен әркімнің жүгін тасып, солардың ұстатқан азын-аулақ тиын-тебенімен күнелтетін жүктасығыш «хаммалдардың» қабырғасын қайыстырып, жандарына қатты батты. Бір күні жүк тасушы хаммалдың біреуі жаңа піскен нан исі бұрқырап шығып жатқан жатқан бір үйдің тұсынан өтіп бара жатып аштықтан бұратыла ішке дауыстады:- Неше күннен бері нәр татпаған мен бейбаққа Аллаһ ризалығы үшін бір үзім нан беретін жан болар ма?Тандырдың қасындағы шешей жаңа піскен ып-ыстық күлшеден қызына беріп жатып «Ана кісіге ұстат» деді. Қызы бір ауыз сөзге келместен ыстық күлшені жақсылап ораған күйі аш хаммалдың қолына ұсатты.Хаммалдың қуанышында шек жоқ. Неше күннен бері бір күлшеге зар болып еді. Енді міне сол тілеуін Құдай аяқ астынан берді деген сөз.Бірден үйіне қарай бет алды. Алайда дәл осы мезет ту сыртынан естілген өктем дауыстан тұрған орнында қатты да қалды. Ол дауыс:- Айт, тез, андағы нанды қайдан алдың?- деді.Бұл байғұс жаңа ғана шыққан үйін қолымен нұсқады.Қабағы онсыз да қату әлгі кісі ашуланған күйі:- Бәсе,- деді,- мынадай заманда басқа кімнің үйі елді жарылқап нан береді дейсің?!Сөйтті де үйіне барып:- Қайыршы хаммалға нан берген қайсысың?- деп айғайлады.Әйелі байғұс қатты қорыққандықтан жең ұшымен қызын көрсетті. Онысы – қызына жаны ашыр, басы артық қылыққа бара қоймас деген ойы еді. Алайда қыздың әкесі сараңдық пен ынсапсыздықтың ауруына мықтап шалдыққан болатын. Сондықтан да болар ойланып жатпастан босағада тұрған таяқпен «нан берген қолың осы болса» деп қызының қолынан оңдырмай салып қалды. Қыздың баж еткен даусы ғана шықты. Өйткені, онсыз да нәзік қолы сол мезет сынып кетіп, өмірлік мүгедек болып қалған-ды. Оған қарап жатқан әке бар ма?! Ол өз ісін іштей дұрыс деп түйді, «елдің бәріне нан тарата берсем бұл үйде нан қала ма» деп ойлады.Алайда оның бір нәрсені ақылға салып таразылауға, түйсінуге парасат-пайымы жетпеген еді. Ол – өзіне нәсіп етілген әрбір нығметке шүкір ету қажеттілігі еді. Яғни адам баласы да әрқашан Аллаһ Тағаланың маңдайға бұйырған әрбір жақсылығына іштей шүкіршілік қылып, соны біліп жүруі керек. Өйткені шүкір ұмытылған жағдайда Аллаһ Тағаланың ол адамды бар жақсылықтан мақұрым ғып, құр алақан қалдыруы демде еді.Айтқандай-ақ осы бір ақиқат шығайбайшыл әлгі сараңды өз ырқына бас идірді де. Көп өтпей-ақ ісі өрге баспай, кетеуі кете бастаған әлгі үй иесінің базардағы сауда орнын сатуы да сол берекесі қашқан тірлігінің бір көрінісі еді. Аз-ақ уақытта кедейленіп шыға келгені соншалық, бір күндері нан таппайтындай жағдайға қалай душар болғанын да өзі сезбей қалды.Салы суға кетіп кешқұрым үйіне қайтқан ол үйдегілерге мынаны айтуға мәжбүр болды:- «Болды енді, менен үміттеріңді біржолата үзіңдер! Бүгін күні бойы нан алатын ақша да таба алмадым. Қызым, бүгін сен одан да базарға барып өткен-кеткендерден біраз нан алатын ақша сұрап қайт!»Қызы қол жайып қайыр сұрауға қанша арланса да шарасыздықтан қысыла-қымтырыла базардағы бұрынғы дүкендерінің алында тұрып таныс біреу-міреу кездесіп қалар ма екен деп күте бастады.Сәлден кейін-ақ өзін байқаған әлгі дүкендегі кісі келіп:- Сенің бір қыжалатың бар секілді. Бұл жерде кімді күтіп тұрсың?- деп сұрады.Қыз лажсыздан бар шындықты жасырмай айтты:- Шыны керек, нан алатын ақшамыз болмай, қолыма бірдеме ұстатар таныс кісілер кездесіп қалар ма деп тұрған жайым бар…Әлгі кісі қолын бірден қалтасына салып біраз ақша алып «мә, ала ғой» деді. «Сен бұған қалағаныңша нан сатып ала аласың. Мен де сенің арқаңда Аллаһтың өзіме жасаған жақсылығына аз да болса шүкіршілігімді қылған болып саналамын»,- деді.Қыздың манадан бері бір қолын артына жасырып, берген бір уыс ақшаны да бір-ақ қолымен алғаны әлгі кісіні таңдандырмай қоймады. Сол сол-ақ екен:- Қолыңда жара болса, айт, емдетіп берейін. Неге артыңа көрсетпей жасырып тұрсың? Аллаһ маған көп нығмет-несібе бергенде мен де оған шүкіршілік етіп басқаларға жақсылық жасауым керек емес пе?- деді.Қыз қолы жайлы қанша айтқысы келмей тартыншақтағанымен, әлгі кісі сұрап тұрып алғаннан кейін айтуды жөн көрді.- Кезінде мен бір пақырға нан берген едім. Әкем әлгі байғұстан «нанды қайдан алдың» деп сұраса ол біздің үйді көрсетіпті. Әкем қатты ашуланып, үйге келе сала нан берген қолың осы болса деп менің қолымды таяқпен ұрып, өстіп мүгедек қылып тастады. Көрсетуге ұялатындықтан ел бетіне көрінбей үйде отырамын деп күйеуге де шықпай қалған жайым бар…Әлгі кісі қыздың айтқандарын ести сала бар көрші-қолаңын шақырып айғай салады.- Әй, көршілер! Келіңдер, мен өз қиялымдағы ақ жүректі аруды енді таптым. Ол, міне, алдарыңда тұр. Сендер де менің бұл ісіме куә болыңдар!Сөйтеді де аң-таң болып тұрған қызға болған жайды әңгімелеп түсіндіре бастайды:- Кезінде сенен нан сұраған бейбақ мен едім. Мен ол кездері елдің жүгін тасып күнелтетін кедей бір хаммал едім. Демек қолыңның сынғанына мен себеп болған екем. Сенің қолыңның сынғанына себеп болып қана қоймай, сенің тұрмыс құра алмағаныңа да себеп болғаным жарамас. Бұған Аллаһ Тағала да разы бола қоймас. Сені көргенде іштей ұнатып қалғаным да рас. Маған нан берген қызға қатты ұқсайды екен деп қадала қарап қалған едім. Қателеспеген де екем. Әкең шүкіршілік етпегендіктен қолындағы барынан айрылып қалды. Ал керісінше оның айрылып қалған байлығын Аллаһ Тағала маған нәсіп етті. Мен ондай шүкіршілікті білмейтін адам емеспін. Кел, екеуміз одан да некемізді қиғызып, отау құрайық. Әкеңді де қиыншылықтан құтқарармыз.Екеуі бірге қол ұстастан күйі қыздың әкесіне көмектеспек ниетпен жолға шығады…«Шүкір етсеңдер ырыс-несібемді молайта түсемін. Ал шүкіршілікті ұмытсаңдар, қолдарыңдағы нығметімді аламын да шүкіршілігі бар басқаларға нәсіп етемін. Шүкіршілік етпегендерді әрі қатты азапқа ұшыратамын…» (Құран Кәрім, 14/7) Қ.Бағашар, Тағлым тамшылары кітабынан

Есейіп кетсек те, біз саған сәбиміз...

2010-05-16T23:45:00.000-07:00

...Еееең алғаш өлең шығарғаным тұп-тура бүгінгідей көз алдымда। 4-сыныпта едім। Ана тілінен Бердібек Соқпақбаевтың «Ағаштар неге ашуланды?» дейтұғын әңгімесі бойынша ашық сабақ өткізілетін болды да, Гүлжан апайымыз үйге көктем туралы тақпақ жазып келіңдер деп тапсырма берген еді। Пәлендей қиналғаным жоқ, лезде екі шумақ өлең жазып тастадым. Ішіме сыймай дереу үйдегі жиен әпкем, біздің мектепте ағылшын тілінен сабақ беретін Римма апайыма көрсеттім. Ол өзімнің шығарғаныма пәлендей сене қоймаған болуы керек, көңілімді жықпайын деп, жақсы екен дей салды. Мұнан кейін әкемнің жұмыстан келуін күтейін. Әкем табалдырықтан аттар аттамастан жаңалығыммен бөлісіп үлгердім. Әкем болса, өз жасыма лайық, төрт аяғын тең басқан тақпақты көріп, риясыз қуанды. Мақтады. Ертесі күні өткен ашық сабақта мектеп директоры, оқу ісінің орынбасарынан мақтау естігенімде төбем көкке екі елі жетпей қойған еді. (Өкініштісі сол, өлеңімнің мәтінін еске түсіре алмадым). Бұл оқиға, әрине, жиен әпкемнің де, оқу ісінің орынбасары Салтанат апайымның да есінен сол күні-ақ шығып кеткені анық. Ең аяғы әкемнің де бұл күнді ұмытып кеткеніне дауым жоқ. Алайда менің балаң көңілімде осыншалық із қалдырған бұл күн үшін еңбегі сіңген екі нәрсе бар болса, біреуі «Ұлан», егер біреу болса, ол да сөзсіз «Ұлан» газеті еді. «Ұлан» газетімен таныстығым хат танымай тұрып басталса, достығым әріп танығаннан бері жалғасып келе жатыр. Олай дейтінім, мен мектепке бармай тұрғанда-ақ атамның үйіндегі ересектер жаздырып алып оқитын-ды. Хат танымайтын мен суретін көргенді қанағат тұтушы ем. 42 әріпті танып біткен соң-ақ бұрын құпия болып келген формулалардың сыры ашылып кеткендей, «Ұлан» бетіндегі жазулар да маған жылыұшырай бастады. Бір қызығы, мен әуелі өзге балалардай «Балдырғанмен» дос бола қойғам жоқ, «құласаң, нардан құла» дегендей, дереу ересектер газетімен сауатымды аштым. Осылайша «Ұлан» мені сырға толы қызықты әлеміне тартып әкетті. Ішінен іздегенің табылатын әмбебап оқулық біздің жеке дүниемізді байытқаны сонша, мектеп оқулықтарын місе тұтпайтын болдық. Оқу жылының басында берілетін ана тілі, онан кейінгі сыныптардағы әдебиет кітаптарын алғашқы үш-төрт күнде түгесіп тастап, онан кейін апта сайын «Ұланды» зарыға күтетінбіз. Ұмытпасам, сегізінші сыныпта болу керек «Ұланға» арнап мынадай өлең шумақтарын жазғаным бар:
Бала кезден желпілдеген тұлымым,
Өзіңменен бірге менің ғұмырым.
Тағылымы мол беттеріңді ақтарып,
Маржан сөзін жаттап өстім ұлының
Әр сөзіңнен мол ғибрат аламын.
Саған құмар елімізде бала мың.
Бағыт берер ақылшымыз сен ғана
Жеке дара пырағындай даланың.
Осылай ең алғаш «Ұланға» хат жолдағаным есімде. Алайда шалғайдағы ауылдың пошта жүйесіндегі ақсақтықтардың кесірі ме, әлде басқа бір себеп болды ма, хатым газет бетінде жарық көрмеді. Менің «Ұланға» хат жолдауымның алды-арты осы болды. Бірақ баяғысынша, қайталанбайтын тартуларымен ой-өрісімді кеңейте беретін-ді.
Оныншы сыныпта үлкен шаһарға оқуға келдім. Елден кетерде «Барған соң ең алдымен міндетті түрде «Ұланның» редакциясына барам» деп тастүйін дайындалған ем, алайда ауылдан енді ғана шыққандығым бар, ұялшақтығым бар, жүрексініп бармай қойдым. Шаһар мектебінде оқыған ең алғашқы екі айым «Ұлансыз» өтті. Газет дүңгіршектерінде сатылмайды, мектеп кітапханасында да жоқ болып шықты. Уақтылы дозасын ала алмаған аурудай сіркем су көтермей, әрі-сәрі күй кешіп жүріп, оның да амалын таптым. Мектебіміздің жанында нөмірі он жетінші кітапхана бар екен. Ішіндегі кітапханашылар да жылы жүзді, оқырман қабылдауға құлшынысты адамдар көрінді. Екі күн тапжылмай отырып қыркүйек-қазандағы нөмірлерін түгесіп шықтым. Әупіріммен қалған төрт айды өткізіп, сонан соң қайтадан жазылдым-ау әйтеуір. Жанымдағылар «Сен ендігі ересек болдың емес пе? Анау «Жас Алаштарды» оқымаймысың?» деп ақыл айтып қояды. «Ұланның» жас талғамайтынын олар қайдан білсін.
«Ұланның» редакциясын көрсем-ау деген ой қайта қылаң бере бастаған шақта мектебімізде Абай оқулары өтіп, соған «Ұланның» бас редакторы Сұлтан Қали ата қазылыққа келді. Сол кісіге өлеңдерімді көрсетіп, батасын алған соң «Ұланның» редакциясына жиі-жиі соғып тұратын болдым. «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» демей ме, Сұлтан ата менің өлең жазуды игеруіме өлшеусіз еңбек сіңірді. Ұйқастары әлтек-тәлтек, мағынасы солғындау өлеңдерім Сұлтан ата бір оқып шығып, кеңесін берген соң дереу ширап, төрт аяғын тең басып шыға келетін. Ол кісі өзі өңдемейтін-ді, қателерімді айта отырып, өзіме қайтадан жаздыратын. Арзан, жаттанды ұйқастардан арылып, тың ұйқас іздеу әдетін осы Сұлтан ағай қалыптастырды менде.
«Ұлан» газеті жас тілшілерінің бір-бірімен хат алмасып, достасып, фестивальдерде немесе он бір бітіріп, оқуға келгенде көрісіп жататыны да бір ғанибет қой. Менің өзім ешқайсысымен хат алысып көрмесем де, оқуға келгенде танысып, кейбіреуімен жақын дос болып кеттім. Бұл да «Ұланның» арқасы.
Айта берсем «Ұланның» менің өмірімде ұлағаты шексіз. Түптеп келгенде қазір Түркияда оқуыма да «Ұланның» септігі тиді-ау деп батыл айта аламын. Біздің ішкі дүниемізді байытып, айдындатпаса, біз осынша биікке көтеріле алар ма едік?!
Қазір өзім араласатын Стамбул Университеті журналистика бөліміндегі студенттердің көпшілігі біз кешкен сезімді бастан өткермегенге ұқсайды. Зерттедім, бұлардағы ешбір газет бізге «Ұланның» бергенін бере алмапты. Ешбірі біз құсап орта мектепте оқығанда балалар газетінен хат күтпепті. Немес апталық газеттің жарыққа шығуын сарыла тоспапты. Біздің балалық – ең таза, ең мөлдір, ең пәк балалық. «Есейіп кетсек те, біз саған әлі сәбиміз, «Ұланым»!
Ширек ғасырдың астамын жасаған «Ұланымның» ұлағаты ғасырларға жалғаса берсін деп тілеймін!

ДАНЫШПАН МЕН САРАҢ АДАМ

2010-04-30T11:43:00.001-07:00

Асқан бай бірақ сараң адам данышпанға келіп ақыл сұрайды.
Данышпан оны терезенің алдына әкеліп:
– Терезеге қара, не көріп тұрсың? – деп сұрайды.
– Жолдан арлы-берлі өткен жүргіншілерді және жолдың шетінде алақан жайып отырған тіленшіні көріп тұрмын, – деп жауап береді бай.
Данышпан басқа бір бөлмеге кетіп, үлкен бір айнамен оралады да сараңнан:
– Ал бұл айнадан не көріп тұрсың? – деп сұрайды.
– Өзімді
– Көрдің бе, айна да, терезенің әйнегі де бір зат, яғни шыныдан жасалған. Бірақ айнаның үстінде жұқа күміс қабаты бар. Сол себепті өзіңнен басқаны көре алмайсың. Дәл сол секілді, асылында адамның жүрегі де мөлдір. Алайда алтын-күміс секілді дүние әшекейлерімен жүрегімізді қаптасақ, өзімізден басқа ешкімді көре алмаймыз... Яғни берер ақылым, ол жүрегіңді тазала, – деген екен сонда данышпан.

Түстер сыры

2010-04-29T02:09:00.000-07:00

Қарадеңіз Университеті медицина факультетінің профессоры Мұстафа Гүлер түстердің адам өмірінде айтарлықтай ықпалы бар екенін айтады. Тіпті ол аз десеңіз, түстер түрлі ауруларды емдеу үшін де ескі замандардан бері қолданылып келеді. Медицинаның атасы Гиппократ ауруға диагноз қоярда оның шашының, тәнінің, көз, құлақ, тіптен несебінің түсіне қарап болуы мүмкін аурулардан хабардар ететін көрінеді. Сондай-ақ медицинаның негізін салушы Ибн Сина да көгілдір реңнің тыныштандырғыш, қан айналымын баяулататын сапаға, ал қызыл керісінше құмарлықты арттыратын қасиетке ие екендігін айтқан.
Көгілдір жалғыздықты, қамығушылықты, депрессияны, білгірлікті, сенімділікті және берілгендікті білдіреді. Ең алғаш іс көрісулеріне барғанда көк киім киіп барған дұрыс дейді мамандар. Көк киім сіздің шешім қабылдауда батыл, жанкешті, тәуекелшіл екендігіңізді айғақтайтын көрінеді.
Көгілдір рең көп қолданылатын, кең таралған реңдердің бірі. Алайда солай екен деп оны кез-келген жерге жапсыра бермеген жөн дейді. Әсіресе ас бөлмесіне жолатпау керек. Өйткені көгілдір түс тамаққа деген тәбетті жоғалтады екен. Торт, түрлі тәттілердің де ішіне көгілдір түс араластыруға болмайды. Өйткені көгілдір түсті көрген кезде адам санасында көгерген, бұзылған тағамдар елес береді де, ол дереу әлгі тағамға деген тәбетті жояды.
Көгілдір адамды тыныштандыратын бір рең. Өзін-өзі өлімге қиюшылықты азайтатындықтан батыста көпірлердің кенарын көгілдір түске бояйды екен. Жүйке жүйелері үшін пайдалы делінеді. Сондықтан жатын бөлмені көгілдір түспен жасақтау ақылды шешімдердің бірі көрінеді. Алайда көгілдірдің тым қою реңкін қолданбаған жөн. Өйткені ол суықтықты, қараңғылықты сипаттайтын болғандықтан ұйқыға кетерде кері әсерін тигізеді.
Көгілдір түсті бөлмеде еңбек ету нәтижелі көрінеді. Аталмыш реңді бөлмеде сынақ тапсырған студенттер жоғары нәтижелер көрсетсе, штанга көтеретіндер өз мүмкіндігінен біршама ауыр салмақты көтере біледі екен. Көгілдір реңмен жазылған жазулар да есте жақсы сақталады екен.
Қызыл түс ыстық, қан, құмарлық, ғашықтық, берілгендік, күш, қызуқандылық, агрессия секілді ұғымдарды сипаттайды. Қан қысымын жоғарылатады және тыныс алуды жеделдетеді. Адамдарды жылдам шешім шығаруға, ынталандыруға ықпал ететін бір рең.
Қызыл түс адамның назарын тез баурайтын рең. Дизайн және декорацияда көзге бірден түсетіндіктен қызыл реңді көп қолдансаңыз ұтылмайсыз. Қызыл түсті киім күш, энергия беретін көрінеді. Қызыл бір жағынан үстемдік реңі. Біреуді жасыту үшін, еңсесін түсіру үшін қолданылады.Қырмызы түсті бөлмелер адамның тынышын кетіреді. Шашыраңқы қырмызы реңді бөлмелер адамның уақытты айыра алмауына жол ашатын көрінеді. Сол себепті казино, бар, клубтарда көп қолданылады. Және бір айта кетері тәбетті ашатын түс болғандықтан ресторандар да декорациясының көп бөлігін осы реңнен жасақтайтын көрінеді.
Сары түс көзге аса зиянды. Сары түске боялған бөлмеде нәрестелер жылауын үдетсе, үлкендер тез ашуланғыш болады екен. Сондай-ақ сары түс метаболизмді жылдамдатады. Сары рең әлсіздеу қолданылғанда жылылық және жарқыл, жалтылдау, яғни әсемдік береді. Күн көзі секілді, жылынуды қалайсыз, бірақ қарауды қаламайсыз, көзіңізді шағылыстырады.
Сары көп дінде жаратушының бар екенін сипаттайтын бір рең.
Жасыл көпшілік ұғымында қарым-қатынасты білдіреді. Бірақ жалпыға ортақ таным бойынша табиғатты және жастықты бейнелейді.
Көз үшін өте пайдалы.Сонымен қатар тыныштандырады, жүйке жүйелеріне жағымды әсер береді. Телевизорда эфирге шығардың алдында адамдарды толқымасы үшін жасыл бөлмеге кіргізіп күттіретін көрінеді. Аталған рең сондай-ақ ауруханаларда да емшелушілердің сабырсызданбасы үшін көп қолданылады екен. Асқазан ауруларына пайдалы делінеді бір зерттеулерде. Жасыл қабырғалы алаңдарда адамдар асқазан ауруымен шағымданбайтын көрінеді.
Жасылдың түрлі реңлері түрліше әсер береді екен:
Қою жасыл - суықтық, байлық, еркекшоралық, кертартпалықты сипаттаса,
Көк жасыл - жағымсыздықты, негативті,
Зәйтүн жасылы - татулықты, бейбітшілікті,
Сарғыш жасыл – тұтынушылардың басқа жасылдардан артық көретін реңі.
Жасыл Америка мәдениетінде ақшаны сипаттайды.
Қызғылт (оранжевый) түс ыстықтық, саулық, разылық, жемістілікті сипаттайды. Күшті және жомарт бір сипаты да бар.
Қызғылт құпиясы жоқ, кең таралымдағы, тартымды бір түс. Мәселен бір өнімнің әрқайсыға қолайлы екенін немесе қымбат екенін көрсету үшін қолданылады.
Қара даулы бір рең. Бір жағынан қараңғылық, қара күш, кінә, негативпен байланыстырылса, бір жағынан берілгендік, табандылық, қажырлық, қайсарлық, өжеттік, тұрақтылық, шыдамдылықпен, қырағылықпен, білгірлікпен, сенімділікпен байланыстырылады. Бір жағынан басқару және күш мағынасына келсе,екінші жағынан қайғы-қасірет, бақытсыздық, аза (траур) мағынасына келеді. Бізде және батыста бақытсыздық, аза тұтуды білдірсе, Жапонияда бақыттылықтың түсі көрінеді.
Қара басым көпшілік үшін киім түсі. Кейбірі қараны байсалды көріну үшін киеді. Біреулері болса арық көріну үшін. Айрықша бұл рең қалың және нәзік көрінеді.
Ақ саф тазалықты, пәктікті, күнәсіздікті бейнелейді. Көп мәдениетте келіндер ақ киінеді. Айрықша тазалықтың белгісі болғандықтын дәрігерлердің, лабораторияда қызмет жасаушылардың киімінің түсі.
Сондай-ақ ақ - жаз айының киім реңі.
Күлгін асылзада, ақсүйектердің түсі. Байлықты және жеңісті бейнелейді. Сонымен қатар романтизмнің, айрықша сезімталдықтың, ғашықтықтың символы.
Бұл түс табиғатта ең сирек кездесетін түс. Ертеде адамдар күлгін рең шығару үшін теңіз бақалшақтарын қолданған. Бұл өте қиын жұмыс-ты. Кейбіреулері күлгін түсті тез көзге түсетін демонстрация реңі болғандықтан декорацияда қолданғанды жақсы көреді. Кейбірі бұл түсті жасанды түс деп, қабылдамайды.
Қоңыр топырақтың және ағаш,тақтаның реңі. Төзімділік және сенімділік береді. Қоңыр табиғи, тыныш, жайлы, ашық бір атмосфераны қамтамасыз етеді. Көбінде еркектердің сүйікті реңкі. Кейде кейбір тондардың ескірген, оңған түрі секілді де әсер береді. Айтпақшы қоңыр реңкке байланысты зерттеулердің соңы мынадай нәтижеге ұласыпты: Бір өнер музейінің қабырғаларын қоңырға бояғанда музейді тамашалаушылар тез-тез аралап, ол арадан жылдам аяқтарын жалтыратыпты. Ал ақпен боялғанда көрушілер ұзақ уақыт аралаған. Сондықтан дүниедегі фаст фуд ресторандары үстел, орындықтарын дереу қоңыр түске ауыстырған көрінеді. Расымен де, ақ қабырғалы фаст фуд ресторандарын кездестіру қиын.
Алқызыл (розовый) романтиканың және нәзіктіктің, әсемдіктің реңі. Тыныштандырады. Жайландырады және жүректі жұмсартады. Түрме торларын ал қызылға бояғанда түрмедегілердің арасында агрессивті әрекеттер азайған. Адам ашуланғысы келсе де алқызыл түстің қасында онысы оңайға түспейтін көрінеді. Жүректің тамырлары жылдам әрекет ете алмайде екен. Аталмыш түс энергияңды басатын тыныштандыратын, персен дәрісі секілді көрінеді. Тіптен рең соқырлары, яғни реңге мән бермейтіндердің өзі сабырлы қалыпқа түседі екен. Алайда соңғы зерттеулерге сүйенсек, өкініштісі сол, мұның әсері қысқа бір сүреге ғана созылады екен. Ағза бұрынғы халіне келгенде бұрынғысынан әлдеқайда агрессивті болады екен.
Түстердің рухымызға берер жағымды энергиясымен тыныш, саналы да парасатты ғұмыр кешіре білгенге не жетсін.

ЖУРНАЛИСТИКАНЫН БЕЙМАЛИМ БЕТТЕРИ...

2010-04-29T01:57:00.000-07:00

Мүмкін журналистиканың қайнаған ортасында жүрмегендіктен шығар, осы кезге дейін қанша журналист жазбасын оқысам да, түнгі журналист деген ұғыммен немесе тіркеспен қарсыласып көрмеппін. Түркияның ақпарат айдынына шыққанына қырық жыл өткен «Түркия» аталатын газеттегі бір мақаланы оқыған соң ғана онсыз да жүгі жеңіл емес мамандықтың түнгі тілшілік деп аталатын тәуекелі көп һәм де ауыр саласы бар екенін көзім жетті. Аталған қиын саланың жүгін көтеріп жүрген тілшілеріміздің көпшілігіміз біле бермейтін ішкі сырын, хал-ахуалын байқату үшін Құртбай Онур атты түрік журналисінің жазбасын сіздерге ұсынуға бел байладым.
Құртбай Онур еңбек жолын 1994 жылы Ыхлас ақпарат агенттігінде түнгі тілші (ночной корреспондент) болып бастады. 1995 жылы Inter Starда түнгі тілші қызметін атқарды. Бұдан кейін біраз уақыт Канал Е телеарнасында түнгі тілші болды. 1997 жылдан бері Түркия газетінде спорт, өнер, мәдениет, ақпарат бөлімдерінде қызметін жалғастыруда. 2004-2007 жылдары үш жыл қатарынан «жылдың хабары» сыйлығын иеленген. Үйленген, бір ұлы бар.
КЕШКІ ЖОРТУЫЛ
Түнде жұмыс істеу сені адам атаулыдан айырады, жалғызсыратады. Түн сені шаршаған үстіне шаршатады. Түнде дос аз, қарсылас және хабар көп.
Қараңғылық, суықтық, тұйықтық және стресс.Асфальт жолдар ызғарлы, дымқыл. Сен ыстық мейірім атаулыдан ұзақтатады.
Мамандығымнан шалғай, әріптестігі жоқ бір досым бірде «Бүтін журналистиік өміріңде қанша өлі көрдің» деп сұрады. Көз алдымнан сұрқай суреттер киноның лентасы секілді жылжып өтті.
Күйген, автокөлік қаққан, апатқа ұшыраған автокөлік ішінде қалған, жоғарыдан секірген, ұрылған, уланған... Мыңдаған... Мыңдаған...
Қазір маған бұны да әңгіме деп айтып отырсың ба дер, бірақ басқаша қалай жеткізем?
Сізден сұрайыншы, өміріңізде қанша рет шашылған мый паршаларын, қан көлін жаңылысып бастыңыз?
Қанша рет бір адамның жан-жаққа шашылған қолын, аяғын денесін жинадыңыз?
Қанша рет көзіңіздің алдында бір адам көпірдің кенарынан өзенге тура атылды? Қанша рет осындай қараңғылықта жылт етіп барып, жоғалған, жан берген адамды сол аралықта фототаспаға жаза алдыңыз?
КӨШЕЛЕР ҚАСІРЕТКЕ ТОЛЫ... ОЛ КЕШТЕРДІ АҢСАЙМЫН БА ЕКЕН?
Бүгінге дейін сұп-суық түнде қабырғалардың түбінде «анаммммммм, әкемммммм қайдасың?» деп өксіген жетімдермен сөйлестіңіз бе? Тым құрыса бір тіленшімен наныңды бөлістіңіз бе? Олармен әңгіме болсын деп бірге сорпа іштіңіз бе?
Сыртқа қуылған, суықтан тісі-тісіне тимей дірілдеп, іші от боп күйген қариялармен дерттестіңіз бе?
Күйеуі ұрып, үйінен қуған, мұздан суық паркетте еріндері дір-дір еткен жас ана мен үш-төрт жасар қызының көзіндегі үрейді байқадыңыз ба?
Кім зорлағаны, кім тонағанынан өзі де бейхабар турист әйелдің абдыраған қарасына назар аудардыңыз ба?
Бахчеліевлердегі қанның ішінде жатқан әйелді қайтып ұмытайын. Аналары көз алдарында өлтірілген екі сәбиді құшағыма алып, бастарынан сипағам, бірақ олар аңсаған шапағат менікі емес екені бесенеден белгілі...
Сол түні «тақырыпты жабу» үшін аналарының өлі денесін суретке түсіргем. Жақсылық емес-ті әрине.
Шындығыңызды айтыңызды, құбырға тасталған денесі әлі суып үлгермеген нәресте көрдіңіз қанша рет? Қанша рет бақытсыз бір шарананы құшақтадыңыз?
Тек сүйгеніне бару үшін ғана тышқан уын ішкен арудың басынан өткенін тыңдадыңыз ба еш?..
...Сүлеймание ескі бір мекен-ді асылында. Тұманды бір түнде ол жердің жұпар иісті ағаштары кесілді, жағылды. Бірер күн өткен соң автопарк болды ол жер.
Бір күн бұрын жастанған манолия ағашы бүгін жайма базар саудасы үшін әжетке жарап тұр. Сөре боп.
Көшелерде ешбір қорқыныш жоқ. Өткенімізді де, келешегімізді де бізден тартып алуға асық.
Бағджыларда Жүзжыл аталатын полиция бөлімшесінде Ержан ағабей бар-ды... Бір үйде кәрі ата пышақталып өлтірілген екен. Олар бөлімшеде, бізде көліктің ішінде екі сағат ішінде қылмысты ашып ек. Сенесің бе, құдай қосқан көршісін алтын үшін шімірікпей өлімге қия салған.
Кейбір түндері көшеде тоңып өлген қария, балалар көрерсіз...Қазір әкемін... Ұйқысыз кештерде, бауыр етімнің - баламның үстін қымтаған әке...
Тұманды түндерде «хабар аңшылығына» шыққан күндерді сағына ма екем?
Білмеймін...
Гази махалласы, Нұртепе, Кайытхане, Сарыгази, Умраниеде бірінші мамырдағы шабуылдар, дау-дамай, басып алу. Бар, павильон операциялары.
Заңсыз митингілерде һәм көтерілісшілерден, һәм полициядан жеген таяқ...
Баскесерлерден, маскүнемдерден, есірткі сатушылардан естіген бопса, балағат...
Есірткі сатуға қатысы бар Долапдере бандасының түсірген бір-ақ шаршы суретім үшін Таксим шағынауданында ауруханалық болғанша соңымнан қалмай жабылып мертіктіргендері.
Әке шешенің балаларына, балаларының ата-анасына, бауырдың бауырға, достың досқа жасағандары...
Кешкі тілшілік жас кезімде жалғанды, алдауды, опасыздықты, жан ашымастықты ащы бір дәмде үйреткен тұғын маған.
«Алайда мен соғыс тілшісімін» дегендерден сұраймын, «Сіздің көргеніңіз соғыс та, ал менікі не?»
Жазатын әлі көп нәрсе бар, алайда...
Хатшылар пішпей тұрғанда нүктесін қояйын.
Өз дәмінде қалсын...

Бала бағушылық ерлердің кәсібі ме?

2010-04-12T02:05:00.000-07:00

Алғаш естігенімде таң қалдым, құрбым Айгерім болса, мұнайды тек түріктерден күтуге болады деді.Ескіде әйел мен ер жынысының міндеттері, айналысатын істері, киімдері, құлықтары мен қылықтарына дейін бір-біріне ұқсамайтынды. Қазір анау айтқандай айырмашылық байқала бермейді. Ерлер киетін шалбарды төмен етектілер кию модаға айналғалы қашшшшшшааан. Есесіне, бұрындары қыздардың құлағына көрік берген сырға, салпыншақтар еркек атаулының да бұйымына айналғаны да таң емес.
Осымен тоқтай қойса жақсы ғой, қазірде бұл тенденция өршіген үстіне өрши түсуде десек, қателеспейміз. Бұрындары еркектің еншісіндегі мамандықтар, қазір нәзік жыныстыларға жат емес, немесе керісінше.
Ұмытқанымыз жоқ әрине, тың игеру кезінде де біздің талай әпкелеріміз трактордың құлағында ойнап, егіс даласында атой салғанымен, бұл науқандық қана ұран болып, бесжылдықтармен бірге қарасы өшкен тұғын. Десе де, қазір сол кісілердің ізбасарлары қайта тіріліп, нәзік жыныстыларымыз темір тұлпарды қымсынбай тізгіндейтінін бәріміз білеміз. Ерлер де олардан қалыспай ұзынетектілердің жұмысына ауыз салуда.
Бұл "салада" әрине, түрік ағайындар "қара үзіп" барады. Нәзік жыныстылардың кәсібіне олар қол салғанда да мол салды. Мәселен, соның бірі Бурак Асар есімді бала бағушы. Отыз бес жасар Бурак қазірге дейін үйленбеген, негізгі мамандығы электрик технигі. Бірақ қазір бала тәрбиесімен айналысатындар даярлайтын орталықта білім алуда. Негізі бұл курсқа баланың өсу, жетілуі хақында білгенін арттыру үшін келген көрінеді. Қазір білгенін іс жүзіне асыруға әрекеттенуде.
Дәл осы орталықтың түлегі жиырма тоғыз жасар Қорай Гөксу болса, шет елдердегі түрік отбасылардың балаларына бағушы болып қызмет атқарады екен.
«Жүре берсең, көре бересің» деген рас екен. Тек бұл біздің бөріктілердің құлағына тимесін деңіз. Аттары ауыздығымен су ішіп, өздері етігімен су кешкен Абылай ұрпағының дәл бұлай ұсақталғаны жөн емес секілді.

Футболга жанкуйерлик жыныс тандамайды

2010-04-07T12:47:00.000-07:00

Жасырып кайтемиз, биз, казактар кобине «Кыздын жолы жинишке», «Байтал шауып байге алмас» деп етектилерден коп нарсе кутпей, тек оларды асхананын гана айналасынан коргимиз келеди. Туркияда да негизги козкарас осындай деуге болады. Еркектери гана тыста кызмет аткарып, айелдери коп жагдайда уйде еринин жагдайын жасап, бала тарбиесимен айналысады. Бирак оларда футболга жанкуйерлик жыныс тандап жатпайды. Араларында еркекке бергисиз айел фанаттар табылады. Командаларын суйетини сонша, буткил матчтарын жибермейди.
“Галатасарайдын” айел фанаттарынын бири Диляра Ендижан бир продюсерлик орталыкта кызмет аткарады. Матчта еркектен арман оз командасынын намысын жыртам деп ылги дене жаракатын алганына карамастан командасына жактасуын коймайды. «Оздигимнен ешкимди балагаттамаймын алайда биреу менин командама тил тигизсе шыдап тура алмаймын. Бирден “орнына коямын”. Бурындары айел жанкуйерлер аз-ды. Казир олардын саны артты. Жанкуйерлерди айел, еркек деп айырмаймын аслында» дейди онын ози.
“Фенербахче” командасындагы жанкуйер айел дегенинде еске бирден Ясмин Мерчиль туседи. Ол бир мекемеде адвокаттык кызмет аткарады. Фенербахче ойындарынын 1995 жылдан берги туткыны. “Сары-кою коктер (Фенербахче командасынын туси) когамын” курушылардын бири. Уйымда, албетте, бориктилер кобирек. Мерчиль бул уш жуз кисилик уйымда озин уш жуз бауыры бар секилди сезинетинин айтады. Бастабында маган сулулык объектиси секилди карап, созимди манызга алмай, жай гана кулимсиреп, журе тындайтын еди. Казир кай-кайсысы да менин пикириммен санасады дейди. Фенербахче Мерчильдин омиринин ен манызды болиги деуге болады. Барлык шопингтерин Фенербахчеге катысы бар сауда орталыктарынан жасайтын коринеди.
Хатидже Айдын уй шаруашылыгындагы ханым жане Бешикташтын жанкуйерлеринин бири. Ози гана емес, жолдасы мен он айлык кызы да аталмыш команда жанкуйерлери. Хатидже Айдын да командасынын ар матчынан калмайтынын айтады. Жане кызын да жасыл аланнын дамин ала берсин деген максатпен еки айлыгынан бастап матчтарга апара бастапты. Бурындары футболдын бар-жогынан хабарсыз болыпты. Бир рет жолдасымен ерип барган екен, содан бери Бешикташ ойындарынын туткынына айналыпты.

*********

2010-04-04T03:49:00.000-07:00

Сетінеген себетінде көңілдің

Масайрайды мағынасыз жебір мұң.

Ырық бермей сансыратты санамды

Сергелдеңі сен сезбеген сезімнің.

Өруменен үмітімнің бұрымын

Жылдарымды жатыр жұтып ұры күн....

Сен мен үшін болғаныңмен ұлы әлем,

Мен сен үшін көп таныстың бірімін.

(аяқталмады)

Аялдама басында тосып жүрмін

2010-04-04T03:29:00.000-07:00

Біле алмадым, қымбаттым, есіміңді,

Кекшіл уақыт кешпеді кешігуді.

Сен кеттің де,мен қалдым елесіңмен

Тербетіп сезім дейтін жесір үнді.

Сананы жеңіп сезім, барады үдеп,

Шырмады сауалдар сан, қамады кеп.

Тұманды да күмәнді барар жағым

Жазғанның жауабы жоқ, сауалы көп.

Біле алмай есіміңді тосылдым мың,

Кейіпкеріне айналдың тосын жырдың...

Келер ме деп өзіңді сол баяғы

Аялдама басында тосып жүрмін.

*********

2010-04-04T03:22:00.000-07:00

Тұнып қалған жанарға
сағыныштың шығымен
Тұншығады жастығым,
тынши алмай түнімен.
Ауып түннің жартысы жартысы
Тәтті ұйқыда жатсаң да
Үмітімді дос етіп,
ұялыма үңілем.
Мелшиеді қосылып
жалғыздықпен бұл-дағы,
Қалам жатыр парақпен,
көңілімнен сыр бағып.
Менің музам –
өзіңнен келетұғын sms
кешікпесе,
Атырам таңымды да жыр жазып.

АЛДАДЫ...ЖАНЕ АЛДАНДЫ.

2010-04-03T05:42:00.000-07:00

Кеше биринши сауир ТОМЕР-де устаздарымыз бизди алдады. Кадимгидей сенип калдык. Сыныпка кирип келип, кажыган турмен бизге ТСS-га катысты жиналыс болып жатыр, мен кешигип келем,-деди де шыгып кетти. Бираз уакыт откен сон кайта кирди де, аркадашлар(жолдастар),ТCS-нын отетин уакытына озгерис енипти, енди бурынгыдай 4-маусымда емес, 26-тамызда болды деди. Наразылык даусы уйымдасып алгандай бир мезгилде шыкты. Ойтпегенде ше, барлыгы демегенмен копшилиги алты айдан бери уйине бармаган.
Айтпакшы, TCS(Турик Джумхуриети сынавы)-ны тусиндире кетейин, биздеги УБТ секилди ар жылы туракты бир мезгилде гана болатын, университетке киретиндер тапсыратын емтихан. Ар жыл тортинши маусымда откизилетин бул сынактын дал “биыл кейинге шегерилгени” баримизди есенгиретип тастады,типти жасы кишилери жылаудын аз-ак алдында калды. Тек Косовадан келген бир кыз гана куанышты екенин айтты. Барлыгы оган немене жетисип куанасын деп тап-тап берди. Ол болса дайындалатын уакыт молаятынын айтадыJ
Ашейинде биринши сабак, устазымызга, бир-бирине комплимент айтып отыратын топтастарымнын енсеси тусип-ак калды.
“Ай, озим де кумын”деген сиякты ходжам(устаз) да ку, баримизди бир коркытып барып, отирик екенин айтты. Баримиз ишимизден биринши апрельди бир сыбап алып, сабагымызды жалгастырдык. Жане жалгыз биз емес, букил сыныптардын устазы оз студеттерин осылай алдапты. Бул идеанын ауели кай ходжадан шыкканы белгисиз. Айтеуир туске таман уш-тортеуи лифт ишинде кездесип калганда биреуси ортага тастаган екен.
Будан сон студенттер де карап калсын ба, олар да устаздарын бир састырыпты. Калай дейсиз гой? Томендегидей. Биздин устимиздеги бир топ пен астымыздагы бир топ аудиторияларын алмастырыпты.Ягни устинги топ астынгынын орнына келипти де, астынгысы устингинин орнына барыпты. Сыныпка кирип келген устазы баска топ отырганын корип, танкалыпты да олардын аудиториядагы бурынгы студенттер кайда деп сураса билмеймиз, бизди мудирлик(биздеги деканат сиякты) осында жиберди депти. Баска топта да дал осы жагдай кайталаныпты. Мудирликке барса, ол жактагылар будан хабарсыз. Еки устаз бир-бирин естиген сон гана ман-жайды угыпты. Баска кун болса жазадан сырт калмас еди, бугин амал не? Сойтип оздеринин “еселерин” кайтарып алыпты.
Мундай кызыктар ТОМЕРде жии болып турады.

ФАНАТИЗМДЕ ШЕКАРА ЖОҚ

2010-04-01T10:47:00.000-07:00

Бiзде, Қазақстанда фанатизм терминi тек өнер, онда да эстрада алаңынан ғана жиi естiлетiн. Анау әншiге фанаты пәленбай гүл сыйлапты, мынау әншiге фанаты арғымак тұлпар мiнгiзiптi,т.т..тiзiлiп кете бередi. Футболдын айналасынан тек өткен жылы Англия мен Қазақстан құрамасынын өз алаңымыздағы кездесуiнде футболшыларымызға “қарсылас команданын қақпасы қай жерде екенін нұсқағысы келген” Медицина университетiнiн студентi Едiге Райды ғана мысалға келтiруге болады. Ал Түркияда керiсiнше, фанатизм десе алдымен футбол еске туседi. Бұл мақаланы жазуға да фанатизмге қатысты бір окиға себеп болды.
Ереже бойынша әр айдың онына дейiн шәкiртақыға қол қою мiндеттелетiн. Қоймасан, бiр ай шәкiртақыдан қағыласың. Бiтер мерзiмiн тақап барып баратын ескi әдетiммен соңғы күнi қол қоюға барғам, қырсық қылғанда тура түскi үзiлiс басталғалы жатыр екен. Хатшы болса қолыңды қойып, қағазыңды түстен кейiн алып кел деп қабылдамай қойды. Қолымды қоя сап, әке-көкелеп, сағат бiрде сабағым басталатынын айтып құжатты қайтадан алдына тастадым. Ол дағы принципке басып,өзiме қайтарып берiп жатып кенеттен әлдебiр жазуға шұқшиды да, жүзi жылып қоя бердi, сонан соң «Галатасарайлы мысың?(Галатасарайдың жанкүйерiсiң бе?)” деп сұрады. Ойланып тұратын уақыт па, не дегенiн ұгып үлгермей-ақ, басымды изей салдым. Хатшы қыз дереу құжаттарымды қабылдап алды. Былай шыға берiп мұның қалай сәтi түсе қалды деп ойланбаймын ба, бiрақ жауабы кешiкпей табылды. Бар “пәле” қолымнан шығыпты, атым мен сойымды қысқартып латын әрiптерiмен GS дей салатыным бар-ды. Қолды дәл осылай қою Галатасарай жанкүйерлерiнiң өз командаларына берiлгендiгiн көрсететiн көп мысалдын бiрi тұғын. Әлгi хатшы менi сол Галатасарайдын көп фанатынын бiрi деп қабылдаған және өзi де сол команданын жанкүйерi болса керек. Осылайша, “Галатасарайдын арқасында” жолым болып кеткенi бар.
Футбол десе iшкен асын жерге қоятын қызуқанды түрiк халқында команда жанкүйерлерiнiң әрекетi тек Чемпион Fener, Galatasaray деп қол қоюмен шектелмейдi. Соңғы кездерi әр команда жанкүйерлерi бiр-бiрiмен бәсекеге түскендей адам сенбес тәciлдерiмен жұрттың назарын аударуға тырысып жатыр. Бұқаралық ақпарат құралдары да бұлардың әрекетiне май құя түсуде. Фенербахче футбол клубының измирлiк бiр жанкүйерi өзiнiң үйiнiң сыртын футбол клубының түсiне, яғни сары жане қою көк реңкке бояса, бүкiл дүниенi өз командасының түсiнде көргiсi келген 34 жасар Джихат Йерликая атты бір фанат сиырын да дәл осы түске бояпты. Өзiнiң де көзі көк, шашы сары екенін мақтан ететін Джихат букіл жанұясымен Фенербахчеден басқа футбол командасын мойындамайтынын айтады. Оның ұлы Халил Ибрахим Йерликая бояуы болса, бүкіл хайуандарды сары-көк түске бояуды армандайтын көрiнедi. Оны айтасыз, Мехмет Баджаксыз атты жанкүйер тiптi отбасы мүшелеpiнiн мазарын осы түске бояған. Марқұм болып кеткен отбасы мүшелерi де кезiнде осы команданың жанкүйерi болғандыктан ол өз әрекетiн өте дұрыс және тапқыр шешiм деп бағалайды екен. Бұл команда фанаттарының назарынан мешiт мұнарасы да сырт қалмапты. Зоңғылдақ атты бiр мекеннiң Джумхуриет махаллесi атты мешiтiнiң мұнарасы аталмыш команданың реңкiне боялыпты. “Фанатик мұнаралы” мешiттiң басқа командаға жанкүйер жамағаты болса бiр даурығып басылыпты.
Сингапурдан арнайы тапсырыспен әкелiнген, үстiнде кетпейтiн бояумен Фенербахче, Галатасарай командаларының аты жазылған фанатик балықтар Түркиянын төрт бұрышының назарын өзiне аударып, Стамбул, Бурса, Чорим қалаларында сатылымға түсiптi. Балықтардың Бешiкташ немесе Трабзонспорлық болмағаны аталмыш команда жанкүйерлерiн әжептәуiр қамықтырған көрiнедi.
Кониялық бiр симит(бiздегi ойық тоқашқа ұқсайтын, көлемі сәл үлкенiрек ұн тағамы) пiсiрушi Фенербахченің чемпион болғанын сары-қою көк түстi симиттер пiсiру арқылы құттықтапты. Фанатик симиттердiң арқасында саудасы жүрген соң симитшi басқа да командалардың түсiнде симит пiсiре бастаған. Жанкүйерлер тарапынан ең көп сұраныс тудырған өтiмдi симиттер Фенербахче жане Коняспор командаларына тиесiлiлерi көрiнедi.
Әлеуметтанушылар, психологтар болса “бояушы бояушы дегенге сақалын бояйдының’’ кебiн киген мұндай асқын фанатизм әрекеттерiнiң соңы жақсылыққа апармайтындығын айтады.

Ұйғыр Түркияда да ұйғыр...

2010-03-30T10:18:00.000-07:00

Ыстамбұл шаһарының Зейтінбұрны шағынауданындағы ұйғыр асханасына түстену үшін кіргенбіз. Даяшыға тапсырысымызды беріп болған соң, жан-жағыма көз жүгірте бастағам, оң жақ қабырғадағы ағаш жақтаулы әйнектің ішіндегі қағазы ескіре бастаған сарғыш карта назарымды еріксіз аударды. Шекарасы қоңыр қаламмен басттастырыла айқын белгіленген, Қытайдың Такламакан шөлі, Тибет, Үрімжі аймағын, Қырғызстан жерін Әндіжанға дейін, Қазақстанның оңтүстік-шығысын түгел қамтыған «Ұйғырстан(!) Республикасының» картасы екен. Аузыма сөз түспей, құрбыларыма көрсеттім. Олар да алдымен таңырқап, сонан соң іштей наразы бола бастағанымен, «шаңыраққа» қарап, ештеңе демей-ақ қойғанды жөн деп шештік(десек те ештеңе өзгере қоймас еді). Басқа жаққа мойын бұрып ем, «Әндіжанда апам бар, одан да өткен сорақының» күйін кештім. Сол жақ қабырғада Ұйғырстанның туы ілініп тұр екен. Тура Түркияның туындай, ортасында ай мен жұлдыз, тек түсі қызыл емес, көгілдір. Көндіктім білем, мұнан кейінгі көргендерім алғашқыдағыдай тіксінтпеді. Байрақтың оң жағын ала, қабырғаның бір шетіне, көсемдерінің суреті болуы керек, бір қартаң кісінің суреті ілініпті. Сол жағында оюланған әйнек ішінде араб қаріптерімен басылған бір жазулар, онан сәл әрірек бір ескі суреттер ілініпті. Болжауымша, «Ұйғырстан» тарихынан сыр шертетін куәлар болса керек.
Бір ұрлықтың үстінен түсіп, бірақ оны бөгемей, көз жұмып өте шыққан және соңы үлкен өкінішке ұласқандай ма, әйтеуір айтып жеткізе алмайтын, абыржаңқы, әрі-сәрі күйде есеп айырысып, тысқа шықтық. Ызғары жоқ, жадыраңқы, жаймашуақ қыстың соңғы күні, жанға жайлы самалы аз-ақ уақытта бізді бұл көңілсіздіктен айықтырып жіберді.
Онан соң бұл асханаға бас сұққан емеспін. Бірақ жанынан өткен сайын сол күнгі көрініс санамның саңылауынан бір сығалап қояды. Өзгеге кінә артқыш әдетіме салып, оларды іштей бір жұдырықтап өтем. Алайда, жоқтан бар жасауға ұмтылған олардың әрекетіне қайтіп кінә артамыз, өзіміз қолда бар алтынның қадіріне жете алмай жүріп...

Қордайда қоңсымыз «ырлайды»

2010-03-30T10:17:00.000-07:00

27.08.2009
Бір-екі күн болса да бел жазуға мүмкіндік берген еңбек демалысыма шексіз алғысымды жаудырып, Қырғызстанмен шектесетін тұстағы Қордай өңірінде тұратын нағашымның ауылына тартып кеттім. Жеңіл мәшине жол шетіндегі көзге ілігерді бір нүктеге айналдырып, заулап келеді. Радиодан Сәкен Майғазиевтің орындауындағы Мұхтар Шахановтың «Мен саған ғашық едім» атты әні айтылып жатқан-ды. Егде жүргізушіге «Радиоңыздың дауысын сәл күшейтесіз бе?» деп өтініш айтып едім, бетіме бажырайып бір қарап алып: «Әй, дәу де болса шал-кемпірдің баласысың-ау!.. Әйтпесе, қазіргі жастарың бұларды сұрамақ түгілі…» деп сөзінің аяғын шорт кесе салды да, радиоқабылдағышқа қол созды. Әкемді ойлап отырып жүргізушіге жөнді жауап қатпағаным ән біткенде ғана есіме түсті. Қарадай қысыла бастадым. Бірақ, байқаймын, жүргізуші менен жауап күтпеген де секілді. Қара жолдың қалтарыс-қатпарын қас қақпай бағдарлап, қимылсыз келеді.
Қайтадан ойыма әкем оралды. Шәмші әндерін жанындай сүйетін әкем «Мен саған ғашық едімді» үйде ылғи аузынан тастамай айтып жүретін. Құлағыма содан сіңісті болып қалса керек, әйтпесе ес білгелі атамның ән айтқанын естіген емеспін.Құйғытып отырып, айналасы екі сағат ішінде Қордайға да тұмсық тіредік. Автобекеттен түскеніміз сол-ақ екен, біздің келуімізді күтіп тұрғандай жанымызға бір жігіт ағасы жетіп кеп қырғызша: «Үйге дейін жеткізіп тастаймын, 200 теңге берсеңдер болады», деді. Соның көлігіне міне бердік. Түр-тұлғасы қырғыздан гөрі қазаққа көбірек келетін, яғни, кезінде Әбділда Тәжібаев айтатын «Басымда менің ақ қалпақ, Оюлап шетін сырғызған. Менің де бетім жап-жалпақ, Айырмам қайсы қырғыздан» деген өлеңдегі суреттеуге мүлде кереғар пішінді таксист біз көлікке отырар-отырмастан радиоқабылдағышының құлағын бір бұрап, қырғызша әуенді қойып үлгерді. Біз деп отырғаным Алматыдан бірге келе жатқан сапарластарым. Жүргізушінің қазақша әуен таппағандай қырғыздың әнін тыңдағаны, қырғызша сөйлегені менің зығырданымды қайнатқанымен, ескертпем оған шыбын шаққан құрлы көрінбеді-ау деймін шамасы. Өздерінің еттері үйреніп кеткен сияқты. Рас, Қордайда соңғы жылдары қазір орыс тілі үстемдік құрып тұрғаны өз алдына, қырғыз тілінің үні де жарқын-жарқын естіле бастапты. Бұлай жалғаса берсе…Айтпақшы, «қырғызша ән тыңдадың» деп қазақ жүргізушіге ренжігенім бекер екен. Бұл жақта Қазақстандағы радиотолқындардың бірде-бірі «ұстамайтын» болып шықты. Өйткені, Отардан өтісімен-ақ қазақша ән іздеп радионың құлағын қанша бұрасаңыз да қиқылдап-шиқылдағаннан басқа түк естімейсіз.Сонымен нағашымның үйіне де жеттім-ау!!! Арқа-жарқа болып әуелі өзімнің, онан соң Алматының амандығын сұрады. Бәрі өз орнында екеніне көздері жеткен соң, шайға бас қойып, мамыражай әңгімеге ойыстық. Шай үстінде нағашы ағам менің тісім бата бермейтін жоғарғы жақтың саясатын қаузап көріп еді, өзімнен мардымды ештеңе шықпайтынын білем ғой, бір бума қазақша газетті алдына тастай бердім. «Арқада қыс жайлы болса, арқар ауып несі бар» демей ме, Қордайдан қазақша газет табылса, сонау Алматыдан газет арқалап нем бар?… Бұл жақтан қазақша газет атаулыдан аудандық «Қордай шамшырағы» мен облыстық «Ақжол» газетінен басқасы емге табылмайды. Қателесіп барады екенмін, «Егемен Қазақстанды» осындағы бір мұғалімнің үйінен ұшыратқаным бар. Болды. Өзге толып жатқан баспасөз құралдарының бірде-бірі жетпейді.Шайдан соң аптығымды басып теледидарға телмірдім. Шөп басын сындыруға болар, бұл саладағы шаруа оңға басып келеді. Бұдан бұрын бір келгенімде қазақша арналар мүлде жоқ болатын. Соған үйреніп қалған басым теледидарды ықылассыздау қосып, қырғыз арналарын ауыстыра бастап едім, жылт етіп «Хабар» шыға келді. Онан әрі «Еларна», «Қазақстан», «КТК»… Қуанғанымды сөзбен айтып жеткізе алмас-пын. Әйтсе де, қуануға әлі ерте. Өйткені Қордайда таралатын қырғыздың төл және орыспен будан арналарының жалпы саны он екі(!). Бұлардан саны үш есе кем қазақ арналарының дауысы әлі де құмыға естіліп тұр.Айтпақшы, қырғыз арналарын қосып қалсаң болғаны, таныс әуенді құлағың шалады. Олай болатын себебі, айыр қалпақты ағайындар қазақ сазгерлерінің авторлық құқығына пысқырып та қарамай, әуендерін меншіктеп алуда. Сазын алады да, сөздерін өз тілдеріне аудара салады. Оны қазақ әні деп хабарлап әуре болмайды. Сөзіміз жалаң болмас үшін мысал келтірелік, «Бәйтерек» тобының «Сен», «Нұрмұқасанның» «Құдаша қыз», «Мұнарлан» тобының «Аппақ, аппақ қар» және Қайрат Түнтековтің бір әні, тағы басқалары қазір қырғыз әншілерінің репертуарына еніп кеткен. Осы тізім мұнан әрі де жалғаса беруі мүмкін, бұл менің үш күн ішінде, қырғыз арналарын үзіп-жұлып көргендегі байқағандарым ғана.Қазақстандық «Домажор» тобының түрік композиторының бір әніне жиендік жасағаны үшін үлкен көлемде айыппұл төлегенін естігенім бар-ды. Ендеше, біздің жоғарыда аты аталған әншілеріміздің де құлағына алтын сырға! Ақша өндіріп алсын деп отырғанымыз жоқ. Тек айыр қалпақты ағайындарымызға жиендік жасаудың жақсы қылық емес екенін ұғындырса да жетіп жатыр.Міне, Қордайдағы үш күн ішінде көзбен көріп, көңілге түйгендерім осы. Келгенде жадырап қарсы алған Қордайдың ауа райы жаңбырлатып шығарып салды. Тура мені қимай шығарып салып жатқан нағашы жұртымның пейіліндей…

«Әп-әдемі ән еді, пұшық шіркін қор қылды!..»

2010-03-30T09:49:00.000-07:00

30.07.2009
Біздің бүгінгі айтпағымыз «айта-айта Жамал апайдың да жағы талған» ән сапасы турасында. Бірақ «заманауи» әннің сапасына соқтығу ойымызда жоқ. Тек… Әрі қарай тыңдай беріңіз. Қазақта «Әп-әдемі ән еді, пұшық шіркін қор қылды» дейтін сөз бар. Дәл осы мәтел әні де, сөзі де келісті ретро әндердің бүгінгі орындаушыларына қатысты айтылғандай. Барлығына емес, әрине. Мәтінін, әуенін бұзып орындаушыларға ғана.
Бұрынғының әнінен ешқандай мін таппайсың. Әуенін былай қойғанда, сөзінің өзі Абай айтқан талапқа сай, «тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, теп-тегіс жұмыр келсін айналасы». Ал қазіргі лексиконымызда бар махаббатқа арналған бес-алты сөзді сапырып ән құраудан, оны орындаудан жалықты бәрі. Сосын амалсыз ретро әндерімізге ауыз сала бастады. «Мұзарт» секілді әуенін, нақышын бұзбай айтса, мейлі дейсің ғой… Бірақ …
Тоқтар Серіковтен басталық. Тоқтар «Сағыныш» аталатын 50-70-жылдардағы танымал әндердің кешінде Қ.Аманжоловтың сөзіне жазылған Ә.Еспаевтың «Ақ сәуле» әнінің соңғы шумағын былай орындайды:
«Ақсәуле, арнадым мен арманымды
Бұлбұлдай ұялаған таңда гүлді.
Көркіне көңілі сай келіп тұрған
Арман не жан-жарыңды көргеніңде…»
Соңғы жол поэзияны түсінетін, өлең техникасынан хабары бар кез келген адамның құлағына түрпідей тиеді-ақ. Дұрысы:«Көркіне көңілі сай келіп тұрғанАрман не көргеніңде жан-жарыңды»,– болуы керек!Осы мәселе толғандырғалы бері бірнеше ән кітаптарын парақтап шық-тым. Жасыратыны жоқ, көпшілігінде Тоқтар Серіков айтқан нұсқадағыдай қате берілген екен. Болмаған соң ақынның өз кітаптарын көріп ем, оның да біреуінде жоғарыдағыдай қате, енді кейбірінде дұрыс басылыпты. Туындының буын санына нұқсан келмеген. Бірақ екі сөзді алмастырып айту ұйқасқа обал емес пе? Жарайды, ол баспадан кеткен қателік делік. Әйтсе де, айтулы интернаттан тәлім алған, өзі де өлеңге қара жаяу емес, бірнеше әннің сөзіне автор болып үлгерген ақынжанды Тоқтар Серіков бұл олқылықты өз бетінше түзеп алса, оған ешкім «мұның не?» дей қоймас еді ғой.Екінші бір жаңылыс тағы сол «Сағынышта» орындалған Н.Әлімқұловтың сөзіне жазылған Н.Тілендиевтің «Алатау» әніне қатысты. Бейбіт Қорған аталмыш әннің екінші жолын:
«Заңғар тасың бұлттарға
Айбат берген Алатау.
Өр тұлғасы жастарға
Қайрат берген Алатау»,– деп орындайды. Ұйқас пақырдың не жазығы бар еді, мына жерде тағы да сол жазғанға қиянат жасап қойыпты. Дұрысы:
«Заңғар тасың аспанға
Айбат берген Алатау».Бұл әнді соңғы кезде Гүлбаршын Тергеубекова мен «Денар» тобы орындап жүр. Екеуі де Бейбіт Қорғанның қателігін қайталайды. Кінәні кімнен іздейміз? Ән жинағын басушылардан ба, әлде өлеңнің байыбына бармай үстірт жаттай сап орындап жүрген әншілерімізден бе? Сөз қадірін түсінетін қазақтың әншілері әннің мәтінін жаттау барысында кем-кетігін өздері түзетіп алуларына болады ғой.«Жігіттер» квартетінің орындауындағы Тұманбай Молдағалиевтің сөзіне жазылған Әсет Бейсеуовтің «Жан досым» әнінде бір сөздің қателігінен алғашқы шумақтың мағынасы түгелімен өзгеріп кеткен. Дұрысы мынадай:
«Іздегенде табылатын қасыңнан,
Көңілі бар қызғалдақтай ашылған.
Көріспесек сағыныштан жүдейтін
Кім бар жақын бала күнгі досыңнан.»
Яғни, қарапайым тілге салсақ, мағынасы «Бала күнгі досыңнан жақын ешкім жоқ қой» дегенге саяды. Ал «Жігіттердің» орындауында соңғы екі жолы:«Көріспесек сағыныштан жүдейтін Кім бар екен бала күнгі досыңнан»,– деп айтылады. Енді мағынасына көз салыңыз. Құдай бетін әрі қылсын, әрине, бірақ бала күнгі достарының бәрі өмірден озып, солардың орнын жоқтап отырған секілді көңілсіз естіледі екен. Қателеспесек, «Қайнар» университетінде білім алған филолог «Жігіттердің» мұны қалай аңғармай қалғаны?!Біздің мақсатымыз – жоғарыда аталған әншілерді тұқырту емес, тек «дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтадының» кері ғана. «Сын түзелмей, мін түзелмейді». Әншілеріміз біздің сынды қаперге алып, қатесін түзетіп жатса, алғыстан басқа айтарымыз жоқ. Осы орайда мына бір жай есіме түсіп тұрғаны. Талантты әнші Алтынай Жорабаева Мұқағали Мақатаевтың сөзіне жазылған «Саржайлау» әніндегі мына бір жолды:
Ұлыыыыыыыыыңмын мен сенің, қасыңда өтем, Саржайлауым
деп орындайтын-ды. «Ана бір созылып айтылатын буындағы екі «ы-ның» ортасына бір дауыссыз дыбыс қосып жіберсе, шіркін. Өлеңнің буыны қалыпқа түсіп, әдемірек айтылар еді-ау» деп ойлап жүруші ем, кейіннен әншінің өзі аңғарды ма екен, әлде біреу ескертті ме, әйтеуір әнді
Ұланыңмын мен сенің, қасыңда өтем, Саржайлауым
деп түзетті. Және түпнұсқада да өзі солай болатын. Ал қазір осы әнді естіген сайын сүйсініп отырамын.Әрине, қате барлығынан кетеді, тек мақала барысында айтылған әншілер Алтынайдан үлгі алып, қателерін дер уақытында түзей білсе игі еді деген жанашыр тілек қана біздікі. «Көрмейін десем, көзім бар», «Айтпаса сөздің атасы өледі», тіл маманы болған соң көріп отырған кемшілікті айтпай кетуді өз бойыма жараспас деп ойлап ортаға салдым. Жақтауды да, даттауды да өз еріктеріңізге салдық, патша көңіл оқырман.

Жас әншілер тегін жариялауға неге құлықсыз?

2010-03-30T09:44:00.000-07:00

13.08.2009
«Тексіздікке ұмтылу» деп айдар тақсақ, ол үшін сөге қоймассыздар, өйткені ақиқаты сол. Соңғы уақытта бұл үрдіс қарқынды белең ала бастады. Әсіресе, отандық шоу бизнес әлемінде. Сын тезіне жиі ұшырап жүрсе-дағы кемшілігін жоюға тырыспайтын аталмыш өнер саласы өкілдерінің қатарына соңғы кездері қосылғандар үшін сәнге айналған бір әдет бар. Ол – сойынан (фамилия) безіну.
Яғни, сахнаға жалаң ныспыларын ғана арқалап шығады. Немесе теледидардан беріліп жатқан клиптердің соңында әншінің аты-жөніне көз жүгіртсеңіз, біздің байбаламымыздың ақиқатына күн айналмай-ақ көзіңіз жетеді.Мысал үшін айталық, кеше ғана қазақтың жаңа клиптері топтастырылған дискіні көріп отырып, титрдан «Adil «Nege sen?» дегенді көзіміз шалды. Өнер әлеміне енді ғана қадам басқан түбітиек бауырымыздың тегінен неге бас тартатыны түсініксіз. Және бұл тек аталған бауырымызға ғана емес, эстрадаға келіп жатқан соңғы лектің көпшілігіне тән, Динара, Мақсат, Мәдина.., толып жатыр. Бұнысын шетелге еліктеудің жағымсыз нәтижесі деп болжайын десең, оның қисыны жоқ. Өйткені өздері құдайдай табынатын Джениффер Лопес, Бритни Спирстер өз сойларын ауырсынбай-ақ көтеріп жүр ғой. Әлде қысқа да нұсқалыққа ұмтыла ма, бізге беймәлім. Бұлай кете берсе онсыз да бір-бірінен аумайтын, оның үстіне жауыннан кейінгі саңырауқұлақтай қаптаған соңғы буын әншілерімізді ажыратып алу қиынға түсетін сияқты. Өйткені Әділ есімді әншінің қаншасы бар, Динара ныспылы да әнші аз емес дегендей…Алайда, негізгі апат бұл емес. Үрейлісі – бүгін сойынан безінген ұрпақ ертең жеті атасын түгел жоққа шығарып, онан әрі қазақ деген ұлтқа қарсы оқ атпай ма деген қауіпті сауал. «Қазақ жеті атасын білмеген жетесіз» деп тегін айтпайды. Жеті атасын білмегеннің ел қамын жер азамат болып жарытпайтынын біліп айтқан. Ендеше, өздерін эстрада уығын қаласып жүрміз деп санайтын жас әншілеріміздің әлгіндей әрекеті жақсылықтың нышаны емес екені баршамызды ойлантуға тиіс.Рас, бізде Абай, Мұқағали сынды сойы қосақталмай, анықтауышсыз-ақ айтылатын есімдер бар. Бірақ олар Абай, Мұқағали ғой! Олар мұндайды өздері қолдан жасап алған жоқ, халық тағайындады. Эстрада табалдырығын жаңа ғана аттаған жас буындардың жоғарыдағыдай әрекеті «болмай жатып толдым» дегеннің кері болмағай!..

Edirnekapi kalasynan tuigenderim

2010-03-29T18:22:00.000-07:00

Nauryzdyn on ushi Turkiye, Grekiya jane Bolgariyanyn shekarasyndagy, kazirge deiin atalmysh ush eldin arasynda talas tudyryp kele jatkan, aueli Grekiyanyn, onan son ush ai Bolgariyanyn kolastynda bolgan, kazir Turkiyege tiesili Edirne kalasyna saparlap kaittyk. Negizgi aty Andreanopolis, greksheden kelgen(grek tilinde polis shahar degendi bildiredi). Birak turikter oz tilderine, bizdin Moskvany Maskeu degenimiz sekildi ikemdep algan. Kalaga kirgen bette-ak Osmanli imperiyasynyn iysi ankyp koya beredi. Eski gimarat, sultan sarailary eski donemdegi sultandar omirinin aikyn shejireleri. Kalada atakty ush meshit bar. Bireusi ushsherefli dep atalady, meshit munarasynyn boynda ush kazirgi tilmen aytkanda balkon bar, meshit atauy sodan kelgen. Ekinshi meshit Selimiye meshiti. Atauy kaidan shykkanyn bilmeidim. Al ushinshi meshittin jolnuskarymyz ush atauy bar dep edi, sonyn biri eski meshit degen, kalgany esimde kalmapty. Kalada meshitterden baska, Balkan sogysyna arnalgan muzeiler bar eken. Muzeileri sondai jandy. Eksponattaryn korip jurip, ozindi nak sol sogystyn ishinde bolgandai sezinesin desem alyp-kospasy jok shyndyk. Ulken bir saidan ishinen kosemderinin jaudan korganyp,josparlar tuzetin, tagy badka da ajetterine jaraityn baspana salgan. Jane onyn kishkentai terezesinin aldyna daladan perpendikulyarynan bir aina koiylgan. Terezenin aldyna baryp, ol aynadan karaganynda, anaaaaaau, uzak bir kashyktyktagy adamnyn kele jatkany korinedi. Al ol jaktagy adam, muny baikamaidy, oitkeni sai teren. Munyn barlygyn sozben tusindiru ote kiyn aslinda.

Onan son tagy bir Edirnenin ereksheligi ush ozen birdei kiylysady. Bir jerde. Bul dagy tabigattyn bir tamashasy. Kala talas tudyrsa tudyrgandai-ak, tabigaty keremet, omir suruge kolaily meken eken. Turgyndar sany 141 myn.

Umytyp barady ekem, kalada Osmanli doneminde darigerler daiyndaityn medicina medresesi kazirde muzeige ainalgan. Sol jerde ozimizdin dombyra da bar eken. Kezinde bul jerde muzykamen emdeu degen de em turi bolypty. Sol kezde bizdin kara dombyramyzdy da paidalangan.

Chanakkale aserleri

2010-03-29T17:28:00.000-07:00

Otken aptanyn senbisi Stambuldagy bukil kazak studentteri Chanakkale deitugyn Marmara oblysynyn(Stambul kalasy da osy oblysta) shalgaiyndagy kalaga sayahat jasadyk.Chanakkale 1915 jyly Jana Zelandiyalyktar, Avstraliyalyktar jane Undistandyk musylmandardan azat etilip alyngan, Turik halkynyn kanymen suarylgan, kasietti mekeni. Aigili Troya da osy aimakta ornalaskan(Birak biz uakytymyzdyn tygyzdygyna bailanysty ol jerge at basyn tirei algamyz jok). Tarihi jerdin aumagy ulken bolgandyktan biz tek Egei tenizi men Chanakkale bugazynyn ortasyndagy eskertkishterdi, okiga bolgan jerdi aralap koruge mumkindik aldyk. 6 sagattyk jol jurip kelip, Troyany kore almaganymyzga, arine okindik. Birak sauir aiynda bul mekenge tagy bir ret sayahattau jodparda bar bolgan son, ozimizdi ishtei bir jubatyp koidyk.
Sozben aitu kiyn, kozben korgenge jetpeidi. Arbir tasy bir syrga toly(mundai tarihi jerler bizdin olkede de kop-ak, birak sony olar sekildi tanyta almai kelemiz). Jolnuskarymyz da maida tildi sheshe adam bolyp shykty. Arbir tarihi jerge katysty bir anyzdy angimelep, sol kezdegi okigany sozbenen-ak koz aldyna jaiyp salady. Sol okiganyn biri mynau: Osy, Chanakkale kyrgynyda kynaly Hasan degen bir asker es-tussiz,auyr jaralanypty. Ony emdep, ota jasagan dariger onyn atyna nege kynaly degen tirkes kosaktalatynyn, daliregi basyndagy kan kyzyl dak neden paida bolganyn bilmekke areket etipti. Osylaisha uldyn anasyna hat joldapty. Anasynan jauap hatty akele jatjan habarshy jigit dushpannyn kangygan ogynan jolda kaitys bolypty. Onyn koinyndagy hatty ashyp okysa, bylai dep jazylgan eken. "Kurbandykka soiylatyn koidyn mandaiyna kan zhagylatyny sekildi, ulym senin de Otan amandygy ushin basyndy kurbandykka bailadym ". Otansuigishtik sezimnin analyk sezimnen biik turganyn karamaimysyz...

Diplomymdy korgap bittim.

2009-05-22T03:57:00.000-07:00

Arkamnan auyr zhuk tuskendei. Negizi men beinetti ozime-ozim tilep zhuremin. Zhurt sekildi onai takyrypty alyp-alyp sydyrtyp koshirip shyksam da bolar edi goi. Zhok. Adebietten bir Amerika ashyp koiardai bolyp "Safuan Shaimerdenov prozasyndagy hronotopty(uakyt pen kenistik)" alyp alganmyn. Sonan son barlygyn orysshadan audaruga, ne bolmasa ozim zhazuga tura keldi. Kuanyshyma orai, menin zhetekshim (kulasan nardan kula degendei, zhetekshinin de en myktysyn tandap algam goi) Maitanov Bakytzhan agaidyn shakirti Temirbolat Alua apaidyn "Kazirgi prozadagy hronotop maselesi" degen kitaby ote ulken bagdar boldy.
Aiteuir ne kerek, oz alimshe zhazyp shykkam. Soitsem zhumysym Bakytzhan agaiga unapty(Al kerek bolsa!). Komissia da ote uzdik zhumys dep maktady. Munymen maktanaiyn dep otyrgam zhok. Tan kalyp zhatyrganym goi.
Birak ulken enbekpen, kiyndykpen kelgen zhumystyn zhaksy natizhesi ulken lazzatka boleidi eken. Kazir rahattanyp otyrmyn. Neshe kundik uikysyzdyktyn esesin alaiyn desem, uikym keler emes. Sol. Endi zhumys izdeu kerek. Onan bolek agylshynga daiyndalu tagy bar. Omir degen osy goi ozi. Bir tirlikti tyndyrsan ekinshi tirlik daiyn turady.

Ертен Наурыз мейрамы

2009-03-21T09:44:00.000-07:00

Наурыз дегеннен шыгады, менін балалык шагым откен Актобе облысы,Темір ауданынын Бабатай дейтін кішкене гана ауылында наурыз мерекесі наурыз айынын 14-інде аталып отілетін-ді.Олай дейтінім, есімде, біз 5-6 сынып окып жургенімізде туске дейін окитындар тустен кейін, тустен кейін окитындар туске дейін ауылдагы барлык 100-ге тарта уйді аралап тугел корісіп шыгатынбыз.Біз аралаган уйлердегі улкен аже-апалар бізге бауырсак,кампит улестіретін. Бул біздін ауылдын кадуілгідей жылда кайталанатын айнымас дастурі болатын.Корісіп дегенде де тос кагыстырып емес, кол алысып корісетін.Ер адамдары да.
Бул корісу салты неге 22-наурызда емес,14-іне орындалады екен деп сол кезде ойланып кормеппін.Ойланбаган сон: неге олай?-деп ешкімнен сурамайтыным да зандылык кой.
Айтпакшы тек балалар гана емес, улкендер де дал осы куні бір-бірін коре калса кол алысатын.Тек біз секілді уй-уйді араламайтын.
Кейін ауылдан кетіп калганымда осы жактагы жерлестеріммен 14-наурыз куні жуздесе калсак кол беріп, жуздеспесек смс-пен "корісіп"туратын едім.Биыл 14-наурыздын калай отіп кеткенін білмей калдым.Тек кеше гана теледидардан наурыз туралы багдарламаларды коргенде гана есіме тусті.21-і куні.Бакандай 5 кун отіпті.Жарайды,мен умытып кетіппін, ал жерлестеріме не болды?Алде олардын да мен сиякты естерінен шыгып кетті ме екен?

Мундайга не деуге болады?!

2009-02-25T06:15:00.000-08:00

Мана кешке таман 31-арнанын жаналыктарынан Карагандыдагы бір орта мектептін бастауыш сынып окушысына мугалимасы хиджаб кигені ушін дауыс котергенін естіп жагамды устауга мажбур болдым. Ау, біз дінге бостандык берілген зайырлы мемлекет емес пе едік?!.. "Кудайдан корыкпаганнан корык"деген... Біздін елде окініштісі діни сауатсыздар алі де коп кой, сондай кертартпалардын кесірінен біздегі орамал тагып журетіндерге деген козкарас аркалай. Булай жабык журуді артык ауресі коп іс деп санайды. Бір соракысы мундайлар нагыз тарбие ошагы саналатын мектеп пен ЖОО мугалімдері арасында коп. Оздері оранбаганымен коймай алгілерге: Жап-жас боп оранып алганын не? Омірдін кызыгын кормеймісін, - деп "акыл" айтатынын кайтерсін! Кордайдагы менін 4-сыныпта окитын сінлімнін сыныбында осындай оранып журетін кыздын ата-анасы келіп мугалимасына:Мумкіндік болса ул баланын касына отыргызбасаныз екен,-деп отініш жасаган корінеді. Муны да не деген "бестолковый ата-ана" деп кусталайтын корінеді. Сауатсыздыктары гой, айтпесе мундай ата-анадан айналмай ма!?..

Санак басталды

2009-02-25T04:29:00.000-08:00

Бугін корпус жактан отіп бара жатсам, корпустын ішіндегілердін барі тайлы таягы калмай сыртка шыгып алыпты. Жер сілкінісі болайын деп жатыр ма, бул не деп зарем калмай тез-тез журіп калашыктан шыгып кеттім. Озім бір жакка асыгап бара жаткандыктан сол жерде тургандардан сурауга да мурша болмады. Мана тустен кейін "Жас казакка" барганымда санактын басталганын естідім де, сонын дурбелені болар деп жорып койдым. Санаса санасын, бірак жогарыдагыдай етіп сыртка шыгарып койып кой санагандай санаганы кызык екен...
Жалпы санак ресми турде бугін басталганымен жер-жерде алдекашан басталып койганга уксайды. Мен Кордайда кыскы каникулда (шамамен кантардын 4-5-тері) жургенімде санак алушылар келіп кеткен болатын.
1999 жылы санак болган кезден есімде калганы(ол кезде мен 11 жаста екенмін) санак біткен куні акімшілік кызметкерлері(онын ішінде менін ата-анам да бар) кадуілгідей дастархан жасап тойлаткан. Санакты ойдагыдай откізгендерін мейрам кылды ма, алде елді мекен тургындарынын саны межелі корсеткіштен асып, соны тойлады ма, онысы маган беймалім.Тек тойлаганы гана есімде.

Практикамыз басталды

2009-01-20T06:44:00.000-08:00

Filologtardyn mektepte pedpraktikasy bastaldy.Ozimnin au bastagy qalauym ustazdyq bolmagan son ba,aiteuir yntam shamaly(Ozimnen zhaqsy uiretushi shyqpaitynyn sezetin boluym kerek...)Bizdi,yagni "Qazaq filologiyasy" mamandygyndagy studentterdi universutettin qasyndagy 138-gumanitarlyq gymnaziyaga zhiberdi.Ozim oqygan mektep koi,ustazdarmen til tabysu ozgeler sekildi qiynga tusip zhatqan zhoq.Dese de universitetke algash tusken kezimizde bizge:Sender til mamany (yazykoved) bolasyndar, al "Qazaq tili men adebieti" mamandygy boiynsha oqyp zhatqandar bolashaq ustazdar,-degen-di.Sogan biz praktikany Til bilimi institutynda nemese Adebiet zhane Oner Institutynda otetin bolarmyz dep oilagam.Olai bolmai shyqty.Sonda bizdin "Qazaq tili men adebietinde" oqyityndardan aiyrmamyz kaisy?Onyn ustine biz pedagogika,psihologiya degen panderdi oqygan zhoqpyz.Zhalpy bizdin("Qazaq filologiyasy" mamandygynyn) sabaq zhuiesi durys qurylmagan sekildi.Oitkeni mazmuny bir sabaqtar semestr sauiyn qaitalanyp kele beretin(Ezhelgi dauir adebieti,Qazaq halkynyn ruhani murasy,Zhyraular poeziasynyn teorialyq maseleleri t.s.s.).Tipti biz,adebiettanushylar(3-kursta til,adebiet teoriasy zhane adebiet tarihy bolyp bolingen edik) mindetti turde otuge tiisti "Shetel adebieti" panin oqygan zhoqpyz."Bidaidyn barar zheri diirmen"demekshi, "Qazaq filologiyasynda"oqy,"Qazaq tili men adebietinde" oqy, bitirgen son baratyn zherimiz mektep qana siaqty goi ozi...

Күнделіктегі жазбалардан

2009-01-13T06:24:00.000-08:00

3-kurs.10.12.2007
Fakultettin 322-auditoriasy. Maitanov Baqytzhan agaidyn "Adebiet teoriasy" sabagy. Dalada
qylaulap qar zhauyp tur. Auditoria terezesi bizderge qarama-qarsy ornalasqandyqtan tystagy zhauyp zhatqan qar bizdin nazarymyzdy eriksiz audaryp, erekshe bir alemge zheteleidi. Tamasha korinis!
Agai matin turaly lekcia oqyp otyr.Barlygy uiyp tyndap otyrgan. ...Kenet syrttan agaidy bireu shaqyryp alyp, ap-ademi darisimizdin shyrqy buzyldy da ketti.
Osyndai tamasha bir kunde,suikti agaiymyzdyn tamasha taqyryptady darisin endi qaityp dal osylai tyndai almaitynymyzdy oilap, konilim qulazyp ketti...

Dunie ne bop barady ?..

2008-12-19T01:54:00.000-08:00

Zhana "Zhas qazaqtan" orimdei qazaq zhasynyn Maskeude qaskoilerdin qolynan qaza tapqanyn oqyp,denem turshigip ketti.Olimge qiardai sonshalyqty ne zhazdy eken qandyqol sezimsizderge!Otken zhyly ma eken,alde onyn aldyndagy zhyly ma,koshede telefonmen qazaqsha soilesip bara zhatqan qarakozimizdi de oltirip ketken zhoq pa edi aiaushylyqtan zhurdai aiuandar!!!Solarga bir zaual bar ma eken ozi!..

Парталасыма

2008-12-10T02:01:00.000-08:00

Asau minez,asyl dos, partalasym,
Sendeilerden myna omir sharshamasyn.
Qasan qalpyn omirdin buzyp zhurer
Tentek en,
Qazir qandai ortadasyn?!

Zhazasyna ustazdyn zhon tabasyn,
Kishilerge ( ai,myktym!) mart agasyn.
Maqtamaimyz, senimen maqtanamyz,
Desek te birdi-ekili arkala syn.

Talasqanmen oryndyq, kitapka da
Konilimde kek otyn tutatpagam.
Eski kunnin eskirmes esteligi
Eske alganda ozindi zhutap qalam.

Zhuremin sanap ylgi pir ozindi,
Shalkes demei koterip minezindi.
Tagdyr arkez basynnan sipamaidy.
Berik usta qum etpei zhigerindi.
23-qyrkuiek,2005 zhyl

Musylman bauyrlar!!!

2008-12-06T02:38:00.000-08:00

Qurban ait mubarak bolsyn!!!

Аялдама басында тосып жүрмін...

2008-12-05T01:06:00.000-08:00

Bile almadym,qymbattym esimindi,
Kekshil uaqyt keshpedi keshigudi.
Sen kettin, al men qaldym elesinmen,
Terbetip sezim deitin "zhesir"undi.

Sanany zhenip sezim, barady udep,
Shyrmalyp saualdar san, qamady kep.
Tumandy da kumandy barar zhagym,
Zhazgannyn zhauaby zhoq saualy kop.

Bile almai esimindi tosyldym myn,
Keiipkeri sen boldyn tosyn zhyrdyn.
Keler me dep ozindi sol baiagy
Aialdama basynda tosyp zhurmin...